Sang lại một quán đang kinh doanh là trả tiền cho người chủ cũ để nhận lại thiết bị, đồ đạc, phần sửa sang và cơ hội thuê tiếp mặt bằng. Phí sang chỉ là khoản đầu; sau đó vẫn phải dự trù cọc và hợp đồng mới với chủ nhà, đăng ký kinh doanh lại, sửa thiết bị hư, thay biển nếu không nhận tên quán, và vốn chạy trong lúc khách cũ quen với chủ mới.
Muốn biết phí sang có đáng không, cách làm là tách nó ra từng phần, định giá từng phần, rồi so tổng chi của việc sang lại với tổng chi của việc mở mới ở một mặt bằng tương tự. Bài này đi qua bảng tách phí sang, các khoản hay quên, những việc phải kiểm tra trước khi trả tiền, phép so bằng số giả định và dòng tiền theo mốc.
Khi sang lại quán, thật ra bạn mua gì
Thứ nhất là thiết bị và đồ đạc: máy pha, tủ mát, bàn ghế, quầy, ly tách. Phần này có giá trị thật nhưng đã qua sử dụng, nên giá trị của nó phụ thuộc tuổi máy và tình trạng thực tế, không phụ thuộc giá mua mới mà chủ cũ kể lại.
Thứ hai là phần sửa sang còn lại: điện nước đã làm, trần, sàn, hút khói, thoát nước. Phần này tiết kiệm cho bạn vài tuần thi công và khoản tiền tương ứng, nhưng nó gắn liền với mặt bằng, chỉ có giá trị nếu bạn được thuê tiếp đủ lâu.
Thứ ba là cơ hội thuê tiếp mặt bằng. Đây là chỗ hay hiểu nhầm nhất: quyền cho thuê thuộc chủ nhà, không thuộc người chủ quán cũ. Người chủ cũ chỉ có thể giới thiệu, còn chủ nhà có thể giữ giá cũ, tăng giá, đòi cọc mới hoặc không đồng ý.
Thứ tư, nếu có, là khách quen và tên quán. Khách quen là thứ khó định giá nhất và dễ mất nhất, vì một phần khách quay lại vì người chủ cũ. Cuối cùng, có những thứ bạn không mua được: đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hay các giấy tờ đứng tên chủ cũ thường phải làm lại theo tên bạn. Nhìn rõ bốn phần mua được và phần không mua được giúp bạn trả giá đúng chỗ.
Tách phí sang thành từng phần để định giá
Thay vì nghe một con số trọn gói, đề nghị bên sang liệt kê theo các phần dưới đây, rồi tự đánh giá từng dòng. Cột cuối để trống cho số của bạn.
| Phần | Cách tự định giá | Câu nên hỏi bên sang | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Thiết bị chính | Hỏi giá bán lại của máy cùng đời, trừ phần cần sửa | Máy mua năm nào, đã sửa gì, còn bảo hành không | |
| Bàn ghế, quầy, đồ dùng | Giá đồ cũ tương tự, chỉ tính đồ bạn sẽ giữ | Món nào để lại, món nào mang đi | |
| Phần sửa sang gắn mặt bằng | Chi phí làm mới tương ứng, chia theo số tháng thuê còn lại | Làm năm nào, có giấy tờ nghiệm thu không | |
| Hàng tồn, nguyên liệu | Theo giá nhập, trừ hàng cận hạn | Danh sách kèm hạn dùng | |
| Tên quán, khách quen | Chỉ tính nếu thật sự giữ tên và có số liệu bán | Sổ doanh thu mấy tháng gần nhất | |
| Thời hạn thuê còn lại | Không có giá riêng, nhưng quyết định giá trị của phần sửa sang | Chủ nhà đã đồng ý cho người mới chưa |
Cộng các dòng có giá trị, so với con số bên sang đưa ra. Phần chênh lệch là thứ bạn đang trả cho kỳ vọng về khách và vị trí. Không có gì sai khi trả cho kỳ vọng, nhưng nên biết rõ mình đang trả bao nhiêu cho nó.
Tám khoản hay quên sau khi nhận sang quán
Cọc mới và hợp đồng mới với chủ nhà. Nhiều chủ nhà làm hợp đồng mới khi đổi người thuê, kèm cọc mới hoặc giá mới. Cọc cũ là tiền của người chủ cũ, không chuyển sang bạn nếu không thoả thuận rõ.
Đăng ký kinh doanh và giấy tờ làm lại. Đăng ký mới theo tên bạn, kèm các giấy tờ theo ngành. Lệ phí theo biểu phí hiện hành; trong lúc chờ, quán vẫn tốn tiền thuê.
Sửa thiết bị hư sau khi nhận. Máy chạy được lúc xem nhưng hỏng sau vài tuần là chuyện thường gặp với đồ đã qua sử dụng.
Đổi biển, đổi tên. Nếu không nhận tên quán, biển, thực đơn, tài khoản bán hàng đều phải làm mới.
Công nợ cũ. Tiền điện nước chưa chốt, nợ nhà cung cấp, thẻ trả trước khách đã mua của chủ cũ. Thoả thuận rõ ai chịu, ghi bằng văn bản.
Nhân viên cũ. Giữ người cũ thì có thể phải giữ mức công cũ; không giữ thì tốn thời gian tuyển và đào tạo.
Khách cũ không quay lại. Một phần khách gắn với chủ cũ. Vốn chạy quán phải tính như thể doanh thu giảm trong vài tháng đầu.
Thời gian chuyển giao. Vài ngày đóng cửa để kiểm kê, chuyển tên, làm lại biển: không doanh thu nhưng vẫn tốn tiền thuê.
Việc phải làm trước khi trả phí sang
Theo thứ tự này, đừng trả phần lớn tiền trước khi xong bước bốn:
- Ngồi ở quán vào ba khung giờ khác nhau, ít nhất hai ngày trong tuần và một ngày cuối tuần, đếm khách.
- Xin xem sổ doanh thu và hoá đơn nhập hàng vài tháng gần nhất; so số khách đã đếm với số trong sổ.
- Nhờ người có nghề kiểm tra thiết bị chính, ghi lại tình trạng từng máy.
- Gặp trực tiếp chủ nhà, hỏi giá thuê, thời hạn, cọc mới và điều kiện cho người mới thuê tiếp; chỉ tiếp tục khi chủ nhà đồng ý bằng văn bản.
- Hỏi lý do sang quán, và hỏi thêm hàng xóm xung quanh về quán.
- Lập danh sách đồ đạc, hàng tồn, công nợ được chuyển giao, hai bên ký.
- Thoả thuận cách trả: một phần khi ký, phần còn lại khi bàn giao đủ theo danh sách.
Bước thứ tư là bước quyết định. Nếu chủ nhà chưa đồng ý hoặc muốn ký với giá khác hẳn, phần sửa sang và vị trí mà bạn định trả tiền có thể không còn giá trị như người chủ cũ nói.
So sang lại với mở mới bằng số giả định
Các số là số tròn giả định để minh hoạ, đơn vị tự quy đổi, không phải giá sang hay giá thiết bị thật. Cọc mặt bằng giả định như nhau ở hai phương án nên không đưa vào phép so. Mở mới ở một mặt bằng trống: sửa sang 20, thiết bị 20, giấy tờ và khai trương 6, vốn hụt ba tháng đầu 15. Tổng 20 + 20 + 6 + 15 = 61 đơn vị.
Sang lại quán đang chạy: phí sang 30, sửa thiết bị hư 4, đổi biển và làm lại giấy tờ 3, vốn hụt ba tháng đầu 6 vì đã có một phần khách. Tổng 30 + 4 + 3 + 6 = 43 đơn vị. Trên giấy, sang lại rẻ hơn 18 đơn vị.
Bây giờ đổi một giả định: khách cũ không đi theo, vốn hụt ba tháng bằng như mở mới là 15. Tổng sang lại thành 30 + 4 + 3 + 15 = 52 đơn vị, vẫn rẻ hơn 9. Đổi thêm một giả định: chủ nhà chỉ cho thuê tiếp 12 tháng thay vì 36 tháng. Phần phí sang cho sửa sang và vị trí lúc này chỉ dùng được một phần ba thời gian, và nếu phải chuyển đi, bạn mất gần trọn khoản đó.
Phép so cho thấy sang lại thường lợi về thời gian và tiền đầu, nhưng độ nhạy nằm ở hai chỗ: khách có ở lại không và hợp đồng thuê còn bao lâu. Hai thứ này kiểm tra được trước khi trả tiền, theo các bước ở mục trên.
Dòng tiền khi sang lại quán
Sang lại quán có ít mốc thi công hơn mở mới, nhưng các khoản dồn vào vài tuần ngắn.
| Mốc | Khoản ra | Lưu ý |
|---|---|---|
| Lúc đặt cọc giữ | Một phần nhỏ phí sang | Ghi điều kiện hoàn lại nếu chủ nhà không đồng ý |
| Lúc ký với chủ nhà | Cọc mới, tiền thuê kỳ đầu | Có thể là giá thuê mới |
| Lúc bàn giao | Phần lớn phí sang | Đối chiếu danh sách đồ đạc, hàng tồn, công nợ |
| Tuần chuyển giao | Giấy tờ, biển, sửa thiết bị | Quán có thể đóng vài ngày |
| Tháng 1–3 | Vốn chạy quán, hàng nhập lại | Theo dõi khách cũ có ở lại không |
Điểm nặng nhất là lúc bàn giao, khi phần lớn phí sang cùng cọc mới và tiền thuê kỳ đầu đến gần nhau. Nếu tiền của bạn về theo đợt, hãy thoả thuận ngày bàn giao khớp với đợt lớn nhất.
Cũng nên giữ lại một phần nhỏ phí sang, trả sau vài tuần khi đã chốt xong điện nước và công nợ cũ. Thoả thuận này ghi rõ trong giấy bàn giao, để cả hai bên cùng có lý do hoàn tất phần việc của mình.
Sai lầm hay gặp khi sang lại quán
Phần lớn người nhận sang quán gặp khó không vì trả giá cao, mà vì bỏ qua vài việc tưởng là thủ tục:
- Trả phần lớn tiền cho chủ cũ trước khi gặp chủ nhà, rồi mới biết giá thuê mới cao hơn hoặc thời hạn ngắn hơn.
- Tin số liệu doanh thu được kể lại mà không tự đếm khách, không xem hoá đơn nhập hàng.
- Định giá thiết bị theo giá mua mới chủ cũ kể, thay vì theo giá bán lại và tình trạng thật.
- Giữ nguyên mọi thứ cũ, kể cả thực đơn và cách bán đang làm quán vắng, rồi ngạc nhiên vì doanh thu không đổi.
- Không tính vốn chạy quán vì nghĩ quán đã có khách, tới tháng thứ hai khách cũ thưa dần.
- Không ghi bằng văn bản ai chịu tiền điện nước, nợ nhà cung cấp, thẻ khách đã mua trước.
Câu hỏi nên đặt ra trước mọi con số là: vì sao chủ cũ sang quán. Lý do có thể hoàn toàn bình thường, như chuyển nơi ở hay đổi việc, cũng có thể là quán không đủ khách hoặc chủ nhà sắp tăng giá. Câu trả lời không quyết định thay bạn, nhưng nó cho biết nên kiểm tra kỹ chỗ nào.
Câu hỏi thường gặp
Phí sang quán gồm những gì?
Thường gồm thiết bị, đồ đạc, phần sửa sang gắn với mặt bằng, hàng tồn và đôi khi tên quán cùng khách quen. Đề nghị bên sang liệt kê từng phần để tự định giá, thay vì chỉ nghe một con số trọn gói.
Trả phí sang rồi có chắc được thuê tiếp mặt bằng không?
Không chắc. Quyền cho thuê thuộc chủ nhà, nên phải gặp chủ nhà, thống nhất giá thuê, thời hạn, cọc mới và có văn bản đồng ý trước khi trả phần lớn phí sang.
Giấy tờ của chủ cũ có dùng tiếp được không?
Đăng ký kinh doanh và giấy tờ đứng tên chủ cũ thường phải làm lại theo tên bạn. Hỏi cơ quan đăng ký nơi đặt quán, tính lệ phí theo biểu phí hiện hành và thời gian chờ vào dự trù.
Làm sao kiểm tra doanh thu quán định sang có thật không?
Ngồi ở quán vài khung giờ trong nhiều ngày để đếm khách, rồi so với sổ doanh thu và hoá đơn nhập hàng. Số khách đếm được và lượng hàng nhập phải khớp với doanh thu được kể.
Sang lại quán có rẻ hơn mở mới không?
Thường rẻ hơn về tiền đầu và thời gian, nhưng phụ thuộc mạnh vào việc khách cũ có ở lại và hợp đồng thuê còn bao lâu. Hãy so hai phương án bằng bảng, đổi từng giả định để xem chênh lệch còn lại bao nhiêu.
Công nợ cũ của quán xử lý thế nào khi sang?
Liệt kê đủ tiền điện nước chưa chốt, nợ nhà cung cấp, thẻ trả trước khách đã mua, rồi thoả thuận bằng văn bản ai chịu khoản nào. Có thể giữ lại một phần phí sang tới khi chốt xong các khoản này.