Những khoản hay quên khi xây nhà thường nằm ở bốn thời điểm: trước khởi công, trong thi công, lúc hoàn thiện và sau khi dọn vào. Cộng lại, chúng hay chiếm khoảng 5–10% tổng chi, đủ để làm hụt một đợt thanh toán nếu không có trong bảng dự trù.
Báo giá nhà thầu được viết để mô tả căn nhà, không phải để mô tả toàn bộ việc xây nhà. Vì vậy những khoản không thuộc về căn nhà như đường hẻm, nhà hàng xóm, chỗ bạn ở tạm, hay đồ lặt vặt lúc dọn về không xuất hiện ở đâu cả. Danh sách dưới đây xếp theo giai đoạn để bạn hỏi đúng lúc, kèm cách ước lượng không cần biết đơn giá: dựa vào số tháng, số lần, số người hoặc phần trăm.
Trước khởi công: bốn khoản
Đây là những khoản chi trước khi hợp đồng thi công có hiệu lực, nên không bao giờ có trong báo giá.
| Khoản | Vì sao hay quên | Cách ước lượng | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Đo đạc, xác định mốc ranh giới | Tưởng sổ đã có đủ số đo | Hỏi đơn vị đo đạc, thường là khoản cố định | …… |
| Khảo sát nền, kiểm định nhà cũ | Nghĩ là việc của nhà thầu | Xin báo giá riêng trước khi thiết kế | …… |
| Lập biên bản hiện trạng nhà bên cạnh | Ngại làm phiền hàng xóm | Thường đi kèm phí đo vẽ, chụp ảnh có xác nhận | …… |
| Phá dỡ và vận chuyển xà bần | Báo giá thi công ghi “mặt bằng sạch” | Hỏi theo số chuyến xe, gồm phí đổ | …… |
Biên bản hiện trạng nhà bên cạnh nghe như thủ tục, nhưng đó là thứ giúp phân biệt vết nứt có sẵn với vết nứt do bạn đào móng. Thiếu nó, mọi vết nứt sau này đều có thể bị tính cho bạn.
Trong thi công: năm khoản
Những khoản chạy theo tháng hoặc theo sự cố, thường kéo dài hơn dự kiến.
| Khoản | Vì sao hay quên | Cách ước lượng | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Điện nước dùng cho công trình | Không rõ hợp đồng ghi ai trả | Hỏi nhà thầu mức dùng mỗi tháng ở công trình tương tự | …… |
| Người trông vật tư ban đêm | Chỉ nghĩ tới khi đã mất đồ | Theo số tháng thi công phần thô | …… |
| Che chắn, dọn vệ sinh đường chung | Bị nhắc nhở mới làm | Khoản cố định đầu công trình cộng dọn theo tuần | …… |
| Sửa chữa cho nhà bên cạnh | Hy vọng không xảy ra | Đặt 1–2% tổng chi nếu sát vách nhà cũ | …… |
| Tiền ở tạm cộng tháng trễ | Tính đúng bằng số tháng hợp đồng | Số tháng hợp đồng cộng 1–2 tháng | …… |
Khoản sửa chữa cho nhà bên cạnh không nên để chung vào dự phòng tổng. Tách thành dòng riêng giúp bạn biết khi nào nó đã được dùng, và nếu cuối cùng không dùng thì chuyển sang nội thất.
Lúc hoàn thiện: ba khoản
Đây là giai đoạn chủ nhà mệt nhất và dễ gật đầu nhất, nên các khoản nhỏ trôi qua mà không ai ghi:
- Đấu nối điện, nước, thoát nước chính thức: thủ tục với đơn vị cung cấp, đồng hồ, vật tư từ ngoài vào nhà. Cách ước lượng: hỏi đơn vị cấp điện, cấp nước ở địa phương về hồ sơ và khoản phải nộp theo biểu phí hiện hành, cộng phần vật tư theo khoảng cách.
- Phụ kiện đi kèm: tay nắm cửa loại khác mẫu, ke góc, nẹp, keo, sen vòi phụ. Cách ước lượng: cộng thêm khoảng 3–5% giá trị vật tư hoàn thiện cho phụ kiện lặt vặt.
- Vệ sinh sau xây dựng: tẩy xi măng, bụi sơn trên kính, gạch. Cách ước lượng: hỏi theo diện tích sàn hoặc theo số buổi, tách riêng khỏi hợp đồng thi công.
Mẹo nhỏ: trước giai đoạn hoàn thiện, đi một vòng quanh nhà với một tờ giấy trắng, đứng ở từng phòng và hỏi “ở đây sẽ treo gì, cắm gì, che gì”. Mỗi câu trả lời là một món cần mua, nhiều món không có trong danh mục của ai.
Sau khi dọn vào: ba khoản
Đồ dùng cho căn nhà lớn hơn. Nhà mới thường rộng hơn, nhiều cửa sổ hơn, nhiều phòng tắm hơn nhà cũ. Rèm, thảm chùi chân, giá treo, bóng đèn dự phòng nhân theo số phòng. Ước lượng bằng cách đếm số cửa sổ, số phòng tắm, số phòng ngủ rồi lập danh sách theo từng phòng.
Chi phí vận hành tăng lên. Tiền điện cho nhiều tầng, bơm nước, máy nước nóng, phí vệ sinh môi trường. Không phải chi phí xây, nhưng nên dự trù cho ba tháng đầu vì hoá đơn đầu tiên hay gây bất ngờ.
Sửa lỗi nhỏ trong thời gian bảo hành. Nhà thầu chịu phần lỗi thi công, nhưng việc đi lại, tháo lắp đồ đạc, nghỉ làm để đón thợ là của bạn. Giữ lại khoản giữ bảo hành theo hợp đồng cho tới hết hạn, đừng thanh toán hết sớm.
Ba khoản này không lớn, nhưng chúng đến đúng lúc bạn nghĩ đã xong việc và tiêu hết dự phòng cho tân gia. Giữ lại một phần nhỏ, chẳng hạn một phần năm số dự phòng còn lại, cho sáu tháng đầu ở nhà mới.
Vì sao những khoản này lọt khỏi dự trù
Không ai có trách nhiệm báo cho bạn. Nhà thầu báo giá phần việc của họ, kiến trúc sư lo bản vẽ, cửa hàng báo giá đồ. Những khoản nằm giữa các bên không thuộc về ai, nên chỉ chủ nhà mới phải nhớ.
Chúng nhỏ và rời rạc. Từng khoản riêng lẻ chỉ bằng một phần nhỏ của một đợt thanh toán, nên khi gặp, người ta trả luôn bằng tiền chợ, không ghi. Cuối công trình mới cộng lại và giật mình.
Chúng đến vào lúc bận nhất. Phá dỡ, dọn nhà, ký hợp đồng thường dồn vào cùng vài tuần. Mọi sự chú ý dồn vào việc lớn, khoản nhỏ trôi qua.
Chúng phụ thuộc vào thời gian. Tiền ở tạm, điện nước công trình, người trông đồ đều chạy theo tháng. Công trình trễ là các khoản này tự nhân lên mà không cần ai quyết định gì.
Vì bốn lý do trên, cách chữa duy nhất là viết danh sách ra trước, gắn mỗi khoản với một mốc thời gian và một người trong nhà chịu trách nhiệm hỏi. Khoản nào chưa có người nhận thì gần như luôn bị bỏ sót.
Các khoản hay quên rơi vào tháng nào
Biết khoản nào sắp tới giúp bạn chuẩn bị tiền mặt đúng lúc. Lịch dưới đây giả định công trình thi công khoảng sáu tháng.
| Thời điểm | Khoản sắp tới | Việc cần làm trước một tuần |
|---|---|---|
| Hai tháng trước khởi công | Đo đạc, khảo sát nền, biên bản hiện trạng | Hẹn đơn vị, báo hàng xóm ngày đến chụp ảnh |
| Tuần trước khởi công | Phá dỡ, chuyển đồ, cọc nhà tạm | Chốt xe chở đồ, thanh lý đồ không mang theo |
| Tháng 1–4 | Điện nước công trình, người trông đồ, dọn hẻm | Hỏi chỉ số điện nước mỗi tháng, ghi vào sổ |
| Tháng 5–6 | Đấu nối chính thức, phụ kiện, vệ sinh | Nộp hồ sơ đấu nối sớm vì có thời gian chờ |
| Tháng thứ 7 trở đi | Rèm, đèn, hoá đơn vận hành, sửa lỗi bảo hành | Đi một vòng nhà lập danh sách từng phòng |
Dòng đấu nối chính thức đáng chú ý nhất: hồ sơ thường cần thời gian xử lý, nếu nộp muộn bạn có thể phải ở tạm thêm vài tuần chỉ vì chưa có điện nước chính thức, và khi đó một khoản hay quên lại kéo theo một khoản khác.
Tình huống giả định: tổng các khoản hay quên của nhà anh Tuấn
Đây là ví dụ với số tròn giả định để minh hoạ, không phải giá thực tế. Nhà anh Tuấn có báo giá trọn gói thân nhà 1.600 triệu. Anh liệt kê mười lăm khoản trên và ước như sau: nhóm trước khởi công 30 triệu; nhóm trong thi công 70 triệu, trong đó riêng tiền ở tạm cộng một tháng trễ là 42 triệu; nhóm hoàn thiện 25 triệu; nhóm sau khi dọn vào 35 triệu. Tổng các khoản hay quên: 30 + 70 + 25 + 35 = 160 triệu, đúng bằng 10% báo giá thân nhà.
Nếu chỉ chuẩn bị tiền đúng bằng báo giá, anh sẽ thiếu 160 triệu mà không có khoản nào là “phát sinh” theo nghĩa nhà thầu làm thêm. Đây là chỗ nhiều gia đình nhầm: họ đặt dự phòng 10% cho phát sinh thi công, rồi dùng chính khoản ấy cho các khoản hay quên, nên khi có phát sinh thật thì không còn gì.
Anh Tuấn vì vậy giữ hai dòng tách biệt: 160 triệu cho các khoản hay quên đã liệt kê, và dự phòng riêng 10% báo giá thân nhà là 160 triệu cho những điều chưa biết. Tổng tiền cần chuẩn bị là 1.600 + 160 + 160 = 1.920 triệu.
Sai lầm hay gặp với các khoản ngoài báo giá
Năm kiểu sai dưới đây hay khiến danh sách có rồi mà vẫn hụt tiền:
- Ghi danh sách nhưng không gắn số, để nguyên chữ “có” hoặc “chưa”, nên tổng dự trù vẫn chỉ bằng báo giá.
- Gộp tất cả vào một dòng “chi phí khác” rồi đặt một con số tròn ước chừng, không biết dòng ấy đã dùng đến đâu.
- Dùng chung tiền dự phòng phát sinh cho các khoản hay quên, nên khi có phát sinh thật thì không còn.
- Không tính hệ số thời gian: dự trù tiền ở tạm, người trông đồ theo số tháng hợp đồng chứ không theo số tháng thực tế có thể kéo dài.
- Trả các khoản nhỏ bằng tiền mặt mà không giữ giấy biên nhận, cuối cùng không đối chiếu được với bảng dự trù.
Cách sửa gọn nhất là dùng đúng bốn bảng theo giai đoạn ở trên, mỗi khoản một dòng, có cột “số dự trù” và cột “số đã chi”. Mỗi cuối tuần cộng hai cột, nhìn chênh lệch để biết mình đang đi trước hay đi sau kế hoạch.
Nếu trong nhà có hai người cùng chi, hãy thống nhất một chỗ ghi duy nhất. Hai cuốn sổ riêng hầu như luôn dẫn tới việc một khoản bị ghi hai lần hoặc không ai ghi.
Câu hỏi thường gặp
Khoản hay quên khác gì chi phí phát sinh?
Khoản hay quên là những khoản biết trước được nhưng không có trong báo giá, như ở tạm, điện nước thi công, vệ sinh. Phát sinh là những gì chưa biết trước, như nền yếu hơn dự kiến. Nên dự trù hai nhóm này thành hai dòng riêng.
Có nên yêu cầu nhà thầu đưa hết các khoản này vào báo giá không?
Nên đưa những khoản thuộc công trường như điện nước thi công, che chắn, vệ sinh vào hợp đồng hoặc phụ lục. Những khoản thuộc về gia đình như ở tạm, chuyển đồ, đồ dùng thì bạn tự dự trù vì nhà thầu không quản lý được.
Làm sao ước lượng tiền sửa chữa cho nhà hàng xóm?
Không có cách ước chính xác. Cách thực tế là lập biên bản hiện trạng trước khi đào móng, rồi đặt một dòng khoảng 1–2% tổng chi nếu nhà bên là nhà cũ sát vách. Không dùng thì chuyển sang khoản khác ở cuối công trình.
Tiền điện nước trong lúc xây ai trả?
Tuỳ hợp đồng. Có hợp đồng ghi nhà thầu chịu, có hợp đồng ghi chủ nhà chịu. Hãy hỏi trước khi ký, ghi rõ trong hợp đồng và nếu bạn trả thì đưa vào dự trù theo số tháng thi công.
Danh sách này có áp dụng cho sửa nhà không?
Phần lớn có, đặc biệt các khoản trong thi công và lúc hoàn thiện. Khi sửa nhà, khoản ở tạm có thể nhỏ hơn nếu vẫn ở trong nhà, nhưng thay vào đó là chi phí che bụi, dọn dẹp hằng ngày và đồ đạc hư hỏng.
Nên kiểm danh sách này vào lúc nào?
Ba lần: khi lập dự trù ban đầu, ngay trước khi ký hợp đồng thi công để đưa các khoản thuộc công trường vào phụ lục, và trước giai đoạn hoàn thiện để chuẩn bị cho các khoản đấu nối, phụ kiện, vệ sinh.