TienLieu.comTiên Liệu
Phương pháp dự trù

Theo dõi chi phí phát sinh khi đang làm việc lớn: sổ ghi và ngưỡng phải dừng lại

Phát sinh nhỏ lẻ mỗi ngày mới làm vỡ dự trù. Mẫu sổ theo dõi, nhịp ghi hằng ngày và hằng tuần, ngưỡng báo động theo tiến độ và cách xử lý khi dự phòng cạn nhanh.

A Vietnamese woman in a sun hat standing beside a half finished brick wall jotting in a small notebook, seen from the side at waist height, bright midday light, dusty orange tones

Phát sinh hiếm khi đến thành một khoản lớn duy nhất; phần lớn đến từ nhiều khoản nhỏ không ai ghi. Cách giữ được dự trù là ghi mọi khoản chi trong ngày vào một sổ có cột dự trù và cột đã chi, đối chiếu mỗi tuần, và đặt sẵn ngưỡng: dòng nào vượt khoảng mười phần trăm thì hỏi lý do, dự phòng dùng nhanh hơn tiến độ thì họp gia đình, dự phòng còn dưới một phần ba khi việc chưa qua nửa thì dừng lại cắt bớt.

Ghi chép không làm việc rẻ đi, nhưng nó cho bạn thấy lệch sớm, lúc còn kịp hạ mức hay hoãn một phần. Bài này đi qua nguồn gốc các khoản phát sinh, mẫu sổ, nhịp ghi, ngưỡng báo động, một ví dụ bằng số tròn giả định, và những khoản phát sinh hay quên ghi nhất.

Phát sinh đến từ đâu

Thay đổi phạm vi. Đang làm thì muốn thêm, muốn đổi, muốn nâng cấp. Đây là nguồn phát sinh lớn nhất và cũng dễ kiểm soát nhất, vì nằm hoàn toàn trong tay gia đình.

Ước lượng sai từ đầu. Khối lượng thực tế nhiều hơn, số người nhiều hơn, thời gian dài hơn. Lỗi này thường lặp lại theo một hướng, nên phát hiện ở dòng đầu là đoán được các dòng sau.

Giá thay đổi. Báo giá hết hạn, vật tư lên giá giữa chừng, phí dịch vụ điều chỉnh theo mùa.

Sự cố và hư hỏng ẩn. Những gì không ai nhìn thấy trước khi bắt đầu: đồ cũ hỏng thêm khi tháo, thời tiết làm chậm việc, người làm ốm.

Chi phí chạy việc kéo dài. Mỗi tuần thêm là thêm xăng xe, bữa ăn, nước uống, ngày nghỉ làm.

Mua lặp, mua nhầm. Hai người cùng mua một món, mua sai cỡ phải mua lại. Lỗi này gần như biến mất khi có một sổ chung và một người duyệt.

Phát sinh dây chuyền. Một thay đổi nhỏ kéo theo thay đổi khác: đổi vị trí ổ cắm kéo theo đi lại dây, đổi màu gạch kéo theo đổi màu keo và chỉ ron. Khi duyệt một thay đổi, hỏi luôn bên làm nó còn kéo theo những gì.

Mẫu sổ theo dõi

Một dòng cho mỗi khoản chi, kể cả khoản nhỏ. Cột "loại" giúp tách phát sinh do rủi ro với phát sinh do thay đổi phạm vi, hai thứ cần xử lý khác nhau.

CộtÝ nghĩaCách ghiGhi chú của bạn
NgàyKhi nào chiGhi ngay trong ngày
Hạng mụcThuộc dòng nào trong bảng dự trùDùng đúng tên dòng đã có
Dự trù của dòngSố đã chốtChép từ bảng dự trù, không sửa
Đã chi lần nàySố tiền thực trảKèm hình thức trả: tiền mặt hay chuyển khoản
Luỹ kế của dòngTổng đã chi cho dòng đóCộng dồn
Còn lại của dòngDự trù trừ luỹ kếÂm là đã vượt
LoạiTrong dự trù, rủi ro, hay thay đổi phạm viMột trong ba
Lý do và người duyệtVì sao chi, ai đồng ýMột câu ngắn và tên

Giữ ảnh chụp hoá đơn hoặc tin nhắn xác nhận chuyển tiền trong một thư mục chung, đặt tên theo ngày. Khi cần đối chiếu cuối tuần, bạn không phải lục lại từng cuộc trò chuyện.

Nhịp ghi chép: mỗi ngày năm phút, mỗi tuần nửa giờ

Sổ chỉ có ích khi được ghi đều. Nhịp dưới đây vừa đủ để không bỏ sót mà không thành gánh nặng:

  1. Cuối mỗi ngày có chi tiền, người giữ sổ ghi mọi khoản trong ngày, kể cả tiền lẻ. Khoản nào chưa có hoá đơn thì ghi theo trí nhớ và đánh dấu.
  2. Mỗi tuần một lần, cộng luỹ kế từng dòng, tính phần còn lại, đánh dấu dòng nào đã vượt.
  3. Cũng trong buổi hằng tuần, ước tiến độ việc theo phần trăm và so với tỷ lệ dự trù đã chi. Đã chi nhiều hơn tiến độ là dấu hiệu sớm của vượt.
  4. Tách riêng các khoản loại "thay đổi phạm vi" và cộng tổng của chúng. Con số này thường là bất ngờ lớn nhất của buổi đối chiếu.
  5. Cập nhật quỹ dự phòng còn lại và so với ngưỡng đã đặt.
  6. Mỗi tháng hoặc mỗi mốc lớn, chia sẻ ba con số cho cả nhà: đã chi, còn lại, dự phòng còn lại.

Nếu việc ngắn, như tổ chức một bữa tiệc, nhịp hằng tuần có thể đổi thành mỗi ba ngày trong tuần cuối. Nếu việc dài nhiều tháng, giữ nhịp tuần nhưng có thể gộp các khoản nhỏ trong ngày thành một dòng "chi lặt vặt" kèm danh sách ngắn.

Ngưỡng báo động và việc cần làm

Đặt ngưỡng trước khi bắt đầu, khi đầu còn tỉnh táo. Các ngưỡng dưới đây là gợi ý, bạn điều chỉnh theo việc của mình.

Dấu hiệuNgưỡng gợi ýViệc cần làm
Một dòng vượt dự trùVượt khoảng mười phần trăm của dòngHỏi lý do, ghi vào sổ, xem các dòng cùng loại có nguy cơ tương tự không
Tổng thay đổi phạm viVượt khoảng năm phần trăm tổng dự trùNgừng nhận thay đổi mới, chỉ làm theo bản đã chốt
Dự phòng dùng nhanh hơn tiến độDùng quá nửa quỹ khi việc mới đi được nửa đườngHọp gia đình, rà lại phần còn lại, xem khối nào hạ mức được
Dự phòng gần cạnCòn dưới một phần ba quỹ khi việc chưa qua nửaDừng các hạng mục chưa bắt đầu, lập lại bảng cho phần còn lại
Tiền mặt sắp thiếu cho mốc tớiKhông đủ cho đợt thanh toán kế tiếpThương lượng lùi mốc hoặc chia nhỏ đợt trước khi tới hạn

Ngưỡng đặt trước giúp bạn không phải quyết định trong lúc đang căng thẳng hay đang bị thúc. Khi chạm ngưỡng, việc cần làm đã có sẵn; bạn chỉ cần làm theo.

Khi nhiều người trong nhà cùng chi tiền

Việc lớn trong gia đình hiếm khi chỉ một người chi. Vợ trả tiền thợ, chồng mua vật tư, ông bà góp tiền cỗ, anh em chi hộ một khoản rồi để đó. Mỗi khoản đều đúng, nhưng nếu không về một sổ, cuối việc không ai biết tổng thật là bao nhiêu và ai đã ứng bao nhiêu.

Quy ước đơn giản nhất: một người giữ sổ, mọi người báo về trong ngày. Cách báo nên thật nhẹ, một tin nhắn có ảnh hoá đơn và một dòng ghi chú là đủ. Người giữ sổ ghi thêm cột "người chi" để cuối việc biết cần hoàn lại cho ai.

Với khoản người thân góp, ghi rõ ngay từ đầu đó là tiền cho hay tiền ứng trước. Hai cách ghi dẫn tới hai cách quyết toán khác nhau, và nhầm lẫn ở chỗ này thường làm khó xử hơn bất kỳ khoản phát sinh nào.

Cuối cùng, chỉ một người được duyệt phát sinh với bên làm. Bên làm hỏi ai cũng được trả lời "để hỏi lại người lo việc chính". Nghe có vẻ cứng nhắc, nhưng nó chặn được kiểu phát sinh quen thuộc: mỗi người trong nhà đồng ý một món nhỏ, cộng lại thành một khoản không ai duyệt.

Tình huống minh hoạ: gia đình chị Lan sửa lại nhà ông bà ở quê

Các số là số tròn giả định để minh hoạ cách đối chiếu, không phải giá thị trường, đơn vị triệu đồng. Tổng dự trù trước dự phòng là 150, quỹ dự phòng 20, tổng chuẩn bị 170. Việc dự kiến tám tuần.

Cuối tuần thứ tư, chị Lan ước việc đi được một nửa. Phần việc đã xong có dự trù 75 nhưng đã chi 80, vượt 5. Ngoài ra, khi tháo mái phát hiện hai cây đòn tay mục, thay mất 7, một khoản rủi ro thuộc phạm vi. Hai khoản này lấy từ dự phòng: 5 + 7 = 12. Quỹ còn 20 − 12 = 8, tức đã dùng sáu phần mười quỹ khi mới qua nửa việc, chạm ngưỡng thứ ba.

Chị tính tiếp. Tiền còn lại trong tay là 170 − 80 − 7 = 83. Phần việc còn lại có dự trù 75; nếu vượt cùng tỷ lệ như nửa đầu, khoảng 5 trên 75, thì cần 80, chỉ còn đệm 3 cho mọi rủi ro khác trong bốn tuần cuối. Cả nhà họp và quyết định hạ gạch lát tầng trên xuống mức vừa, bớt 4. Phần còn lại có dự trù mới là 71, vượt ước tính theo cùng tỷ lệ khoảng 4,7, tổng 75,7. Đệm còn 83 − 75,7 = 7,3, gấp đôi so với lúc chưa cắt.

Nếu không có sổ, chị chỉ biết mình vượt khi trả đợt cuối, lúc không còn gì để hạ mức nữa.

Khoản phát sinh hay quên ghi

Những khoản dưới đây thường không lọt vào sổ vì quá nhỏ, trả bằng tiền mặt, hoặc do người khác trong nhà chi:

  • Nước uống, đá, bữa phụ cho người làm.
  • Xe ôm hoặc xe ba gác chở vật tư lẻ khi thiếu đột xuất.
  • Phí giao hàng của những lần mua nhỏ.
  • Đinh, vít, băng keo, bóng đèn, ổ cắm mua bổ sung ở cửa hàng gần nhà.
  • Tiền gửi xe, đổ xăng khi đi giám sát.
  • Bồi dưỡng cuối ngày hoặc cuối đợt.
  • Khoản người thân chi hộ rồi chưa nói lại.
  • Phí chuyển tiền, phí rút tiền khi trả nhiều lần.

Cách bắt các khoản này là quy ước một phong bì tiền lẻ riêng cho việc lớn, mỗi lần rút ra ghi một dòng. Cuối tuần đếm lại phong bì, phần thiếu so với sổ chính là phần chưa ghi, ghi vào dòng "lặt vặt" kèm ước lượng.

Khép sổ khi việc xong: bốn con số đáng giữ

Đừng cất sổ ngay khi trả đợt cuối. Dành một buổi tính bốn con số dưới đây, ghi lên trang đầu của sổ:

  1. Tổng thực chi so với tổng dự trù trước dự phòng, tính theo phần trăm. Đây là mức lệch thật của cách ước lượng nhà bạn.
  2. Phần dự phòng đã dùng, chia theo hai loại: rủi ro trong phạm vi và thay đổi phạm vi lỡ lấy từ dự phòng.
  3. Ba dòng vượt nhiều nhất và lý do của từng dòng, viết bằng một câu.
  4. Ba khoản không có trong bảng dự trù ban đầu mà vẫn phải chi.

Bốn con số này là đầu vào quý nhất cho lần dự trù tiếp theo, dù đó là một việc khác hẳn. Nếu nhà bạn thường vượt khoảng mười hai phần trăm, lần sau đặt dự phòng ít nhất bằng mức đó. Nếu các khoản quên luôn là chi phí chạy việc, lần sau thêm khối đó ngay từ đầu. Kinh nghiệm của chính gia đình mình bao giờ cũng sát hơn mọi tỷ lệ tham khảo.

Câu hỏi thường gặp

Ai nên giữ sổ theo dõi chi phí?

Một người duy nhất, thường là người có mặt nhiều nhất trong lúc làm việc. Những người khác chi tiền thì báo lại cho người giữ sổ trong ngày. Hai người cùng giữ hai sổ là nguồn sai lệch thường gặp nhất.

Khoản nhỏ vài chục nghìn có cần ghi không?

Nên ghi, có thể gộp thành một dòng "lặt vặt" mỗi ngày. Từng khoản nhỏ không đáng kể, nhưng suốt một việc kéo dài nhiều tuần, chúng thường cộng lại thành vài phần trăm tổng dự trù.

Phát sinh do muốn nâng cấp có lấy từ dự phòng được không?

Không nên. Dự phòng dành cho rủi ro trong phạm vi đã chốt. Nâng cấp là thay đổi phạm vi, cần một quyết định riêng và nguồn tiền riêng, hoặc phải cắt ở chỗ khác để bù.

Đã vượt ngưỡng thì có phải dừng việc ngay không?

Không nhất thiết dừng việc đang làm dở, nhưng nên dừng nhận thay đổi mới và dừng bắt đầu hạng mục mới cho đến khi cả nhà rà lại phần còn lại. Dừng một buổi để tính lại rẻ hơn nhiều so với đi tiếp rồi hụt.

Có nên báo bên làm biết mình đang theo dõi chi phí không?

Nên. Khi bên làm biết mọi khoản đều được ghi và đối chiếu, đề xuất phát sinh thường đi kèm giải thích rõ hơn. Đây cũng là lý do để yêu cầu mọi phát sinh phải báo trước và có người duyệt.

Việc xong rồi có cần giữ sổ không?

Nên giữ ít nhất tới hết thời gian bảo hành, để đối chiếu khi cần. Sổ cũ còn là tài liệu quý cho lần dự trù sau, vì nó cho biết chính xác những khoản nào nhà bạn hay quên và hay vượt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138