TienLieu.comTiên Liệu
Phương pháp dự trù

Dự trù ba mức tiết kiệm, vừa, thoải mái: cách chia để cả nhà dễ chốt

Một con số duy nhất dễ gây tranh cãi. Dựng ba mức tiết kiệm, vừa, thoải mái, tách khoản cố định khỏi khoản co giãn, rồi trộn mức theo từng khối để chốt.

A Vietnamese couple sitting on a living room floor sorting three small piles of paper slips, seen from directly above, soft morning window light, neutral beige tones

Dự trù ba mức nghĩa là với mỗi khối chi, bạn ghi ba con số: mức tiết kiệm (đủ dùng, chấp nhận tự làm và đồ cơ bản), mức vừa (tiện, bền, không cầu kỳ) và mức thoải mái (đúng ý muốn). Các khoản không co giãn như phí lắp đặt, lệ phí, giấy tờ giữ nguyên ở cả ba mức. Sau đó bạn không chọn một trong ba tổng, mà trộn mức theo từng khối cho vừa số tiền có thật.

Cách làm này hữu ích nhất khi trong nhà mỗi người hình dung một kiểu: người muốn làm gọn cho xong, người muốn làm một lần cho đẹp. Thay vì tranh luận về một con số, cả nhà nhìn thấy cùng lúc mỗi khối nâng lên một mức thì tốn thêm bao nhiêu, và quyết định ở đúng chỗ mình quan tâm.

Vì sao một con số duy nhất hay làm cả nhà khó chốt

Khi bảng dự trù chỉ có một cột số, mỗi con số trong đó âm thầm chứa một lựa chọn mà người lập bảng đã tự quyết. Người xem bảng chỉ thấy tổng to hay nhỏ, không thấy lựa chọn nào đã được đưa vào. Kết quả quen thuộc là một người thấy "sao đắt thế", người kia thấy "thế này còn tạm bợ", và cuộc bàn bạc xoay quanh cảm giác thay vì quanh từng khối cụ thể.

Ba mức tách lựa chọn ra khỏi con số. Ví dụ khối giường tủ: mức tiết kiệm là đồ lắp ráp đơn giản, mức vừa là đồ đóng theo kích thước phòng bằng vật liệu phổ thông, mức thoải mái là đồ theo đúng kiểu dáng mong muốn. Khi ba mức nằm cạnh nhau, câu hỏi trở thành "khối này có đáng nâng lên một mức không", dễ trả lời hơn nhiều so với "tổng này có được không".

Một lợi ích nữa: ba mức cho bạn sẵn phương án lùi. Nếu giữa chừng thu nhập giảm hoặc phát sinh lớn, bạn đã biết khối nào hạ được xuống mức thấp hơn và hạ thì bớt bao nhiêu, không phải dựng lại bảng trong lúc đang rối.

Khoản nào co giãn, khoản nào không

Trước khi điền ba mức, chia các dòng thành hai loại. Bảng dưới đây là nguyên tắc chung; cột cuối để bạn ghi dòng tương ứng trong việc của nhà mình.

Loại khoảnỞ ba mứcVí dụ thường gặpDòng của bạn
Cố định theo việcGiống nhauLệ phí, giấy tờ theo biểu phí hiện hành, khảo sát, phí lắp đặt cơ bản
Cố định theo số lượngGiống nhau nếu số lượng giữ nguyênSố người tham dự, số phòng, số mét cần làm
Co giãn theo chất lượngKhác nhau rõĐồ nội thất, thiết bị, vật liệu hoàn thiện, trang phục
Co giãn theo dịch vụKhác nhauTự làm, thuê một phần, thuê trọn gói
Chi phí ẩn của mức thấpChỉ có ở mức tiết kiệmThời gian tự làm, đồ phải thay sớm, đi lại nhiều lần
Chi phí duy trì của mức caoThường chỉ có ở mức thoải máiBảo dưỡng định kỳ, phụ kiện đi kèm, điện năng
Dự phòngTính theo từng mứcTỷ lệ phần trăm trên tổng của mức đó

Sai lầm phổ biến là nhân ba cả những khoản cố định, khiến chênh lệch giữa mức tiết kiệm và mức thoải mái trông nhỏ hơn thực tế, hoặc ngược lại, coi khoản cố định là chỗ có thể cắt. Tách hai loại ra trước giúp bạn biết chính xác phần nào thật sự nằm trong tay mình.

Dựng ba mức trong năm bước

Làm trên chính bảng dự trù đã có, chỉ thêm hai cột số.

  1. Giữ cột số hiện có làm mức vừa. Phần lớn người lập bảng vốn đã ghi theo mức này mà không gọi tên.
  2. Với mỗi dòng co giãn, viết một câu mô tả mức tiết kiệm và một câu mô tả mức thoải mái, chưa cần số. Câu mô tả càng cụ thể, càng dễ hỏi giá.
  3. Xin giá hoặc ước lượng cho hai mức mới. Dòng nào không có mức thấp hơn hợp lý thì ghi bằng mức vừa và đánh dấu "không hạ được".
  4. Thêm vào mức tiết kiệm các chi phí ẩn của nó, và vào mức thoải mái các chi phí duy trì năm đầu, để ba mức so được với nhau công bằng.
  5. Cộng ba tổng, tính dự phòng riêng cho từng tổng, rồi đặt ba con số cạnh số tiền gia đình có thể có đúng lúc cần chi.

Bước bốn hay bị bỏ qua nhất. Mức tiết kiệm nhìn rẻ hơn hẳn chỉ vì chưa tính những buổi tối tự lắp ráp, những chuyến đi đổi hàng hay việc phải mua lại sau hai năm. Mức thoải mái thì hay giấu chi phí bảo dưỡng. Đưa cả hai vào, khoảng cách giữa ba mức thường hẹp lại đáng kể.

Khoản hay quên khi so ba mức

Thời gian của người tự làm. Mức tiết kiệm thường dựa vào việc tự làm: tự sơn, tự lắp, tự nấu. Nếu người tự làm phải nghỉ việc có lương, phần thu nhập mất đi là một khoản chi thật.

Đồ rẻ phải thay sớm. Một món dùng được ba năm và một món dùng được tám năm không so được bằng giá mua. Chia giá cho số năm dùng dự kiến trước khi so.

Phí vận chuyển và lắp đặt không giảm theo giá đồ. Đồ rẻ hay đắt đều tốn công chở và lắp gần như nhau, nên tỷ lệ phí này trong mức tiết kiệm cao hơn bạn nghĩ.

Chi phí duy trì của mức cao. Thiết bị cao cấp có khi kèm vật tư thay thế đắt, cần thợ riêng, tốn điện hơn. Ghi chi phí năm đầu vào bảng.

Đồ đi kèm theo mức. Chọn một món ở mức thoải mái thường kéo theo món bên cạnh phải nâng theo cho đồng bộ, như rèm theo sofa, đèn theo bàn ăn.

Dự phòng tính sai mức. Tính dự phòng trên tổng mức vừa rồi áp cho cả ba mức làm mức thoải mái bị thiếu dự phòng, vì phần đắt thường cũng là phần dễ phát sinh.

Tiền mặt trả trước. Đồ đặt làm riêng ở mức cao thường yêu cầu đặt cọc lớn hơn và sớm hơn, ảnh hưởng tới dòng tiền dù tổng không đổi.

Tình huống minh hoạ: anh Phong và chị Thu sắm đồ cho căn hộ mới nhận

Số dưới đây là số tròn giả định để minh hoạ cách trộn mức, không phải giá thị trường, đơn vị là triệu đồng. Sáu khối, ghi theo thứ tự tiết kiệm, vừa, thoải mái: giường và tủ quần áo 12, 20, 35; sofa và bàn ăn 8, 15, 28; tủ lạnh và máy giặt 14, 20, 30; rèm và đèn 4, 7, 12; vận chuyển, khoan treo, lắp đặt 3, 3, 3 (khoản cố định); đồ bếp nhỏ và chăn ga 6, 8, 12.

Tổng mức tiết kiệm: 12 + 8 + 14 + 4 + 3 + 6 = 47. Mức vừa: 20 + 15 + 20 + 7 + 3 + 8 = 73. Mức thoải mái: 35 + 28 + 30 + 12 + 3 + 12 = 120. Cộng dự phòng mười phần trăm, ba tổng lần lượt là 51,7; 80,3 và 132.

Hai vợ chồng có sẵn 60 và để dành thêm được 5 mỗi tháng trong ba tháng trước ngày dọn vào, tức 75 lúc cần. Mức thoải mái rõ ràng ngoài tầm, mức vừa vượt 5,3. Thay vì lùi hẳn xuống mức tiết kiệm, hai người giữ mức vừa cho những thứ dùng hằng ngày nhiều năm như giường, tủ, tủ lạnh, máy giặt, và hạ sofa, bàn ăn xuống mức tiết kiệm, định nâng lên sau. Tổng mới: 73 − 15 + 8 = 66. Dự phòng mười phần trăm là 6,6. Tổng cần có 72,6, trong 75 và còn dư 2,4.

Cuộc bàn bạc của hai người ngắn hơn hẳn những lần trước, vì không ai phải bảo vệ một con số tổng; mỗi người chỉ nói khối nào mình muốn nâng và chấp nhận hạ khối nào để bù.

Khối hạ mức hôm nay, nâng lại khi nào

Khối bị hạ xuống mức tiết kiệm không phải bị bỏ, mà được hẹn lại. Ghi lời hẹn đó thành bảng nhỏ ngay khi chốt, để sau này không mua chồng, không quên, và không nâng theo cảm hứng.

Khối đã hạLý do hạĐiều kiện để nâng lạiPhần chênh cần để dànhSố của bạn
Đồ dùng ít, thay được dễKhông ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngàyKhi quỹ khẩn cấp đã đầy lạiMức vừa trừ mức tiết kiệm
Đồ trang trí, đồng bộ màuChờ ở thật một thời gian mới biết hợp gìSau ba đến sáu tháng sử dụngƯớc lượng lại lúc đó
Thiết bị cũ còn dùng đượcChưa hỏng, chỉ chưa đẹpKhi hỏng hoặc khi sửa tốn quá nửa giá mớiGiá món mới ở mức vừa
Dịch vụ tự làm thay vì thuêCòn thời gian tự làmKhi tự làm bắt đầu tốn ngày công có lươngTiền thuê phần còn lại

Điểm quan trọng của bảng này là cột điều kiện. Không có điều kiện, khối đã hạ thường được nâng lại ngay tháng sau, khi tiền vừa về và cảm giác thiếu thốn còn mới, trong lúc quỹ khẩn cấp chưa kịp đầy. Có điều kiện viết sẵn, cả nhà chỉ cần nhìn xem đã tới chưa, khỏi phải bàn lại từ đầu.

Chọn mức theo khả năng: bốn câu kiểm tra

Sau khi trộn mức, đặt bảng cạnh bốn câu hỏi dưới đây. Trả lời "không" ở câu nào thì hạ thêm một khối:

  • Tổng đã gồm dự phòng có nằm trong số tiền chắc chắn có được trước ngày cần chi không, không tính những khoản "chắc sẽ có"?
  • Sau khi chi, gia đình còn giữ nguyên được quỹ khẩn cấp cho vài tháng sinh hoạt không?
  • Có khối nào đang ở mức thoải mái mà nếu hạ một mức thì người dùng chính gần như không nhận ra khác biệt không?
  • Có khối nào đang ở mức tiết kiệm mà chi phí ẩn, như thời gian tự làm hoặc thay sớm, đã gần bằng chênh lệch lên mức vừa không?

Hai câu đầu bảo vệ dòng tiền của gia đình, hai câu sau bảo vệ giá trị của từng khoản chi. Câu ba và câu bốn hay cho kết quả bất ngờ: có khối nên hạ dù ai cũng thích, có khối nên nâng dù lúc đầu tưởng là phí. Ghi lại câu trả lời bên cạnh bảng để lần sau cả nhà nhớ vì sao đã chọn như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải làm đủ ba mức cho mọi dòng không?

Không. Chỉ cần ba mức cho các dòng co giãn theo chất lượng hoặc theo dịch vụ. Các khoản cố định như lệ phí, giấy tờ, khảo sát ghi một số và để giống nhau ở cả ba cột để phép cộng đúng.

Mức vừa nên hiểu thế nào cho thống nhất trong nhà?

Nên viết một câu mô tả cho từng khối thay vì dùng chữ "vừa" chung chung. Ví dụ "tủ đóng theo kích thước phòng, vật liệu phổ thông, không trang trí". Câu mô tả giúp người hỏi giá và người duyệt hiểu cùng một thứ.

Ba tổng đều vượt khả năng thì làm sao?

Trước hết kiểm tra lại các khoản cố định có thật sự cố định không và phạm vi việc có thu nhỏ được không. Nếu vẫn vượt, cân nhắc chia việc thành giai đoạn, làm phần không hoãn được trước, phần còn lại khi có thêm tiền.

Dự phòng cho ba mức có nên bằng nhau về tỷ lệ không?

Không nhất thiết. Mức thoải mái thường có nhiều món đặt làm riêng, dễ phát sinh hơn, nên có thể để tỷ lệ cao hơn một chút. Mức tiết kiệm nhiều việc tự làm cũng dễ phát sinh vì làm hỏng phải làm lại.

Có nên chọn mức tiết kiệm cho tất cả để dư tiền không?

Chỉ nên khi tiền thật sự eo hẹp. Với những thứ dùng hằng ngày nhiều năm, mức tiết kiệm có khi tốn hơn về lâu dài vì phải thay sớm. Trộn mức theo từng khối thường cho kết quả hợp lý hơn chọn đồng loạt một mức.

Ba mức có dùng được cho việc không mua sắm như tổ chức tiệc không?

Dùng được. Với tiệc, phần co giãn là thực đơn, trang trí, dịch vụ đi kèm; phần cố định theo số lượng là số khách. Giữ số khách giống nhau ở ba mức để thấy rõ chênh lệch chỉ đến từ lựa chọn dịch vụ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138