Tiền mặt bằng của một cửa hàng nhỏ gồm năm lớp: tiền cọc, tiền thuê trả trước theo kỳ, phí chuyển nhượng hoặc môi giới, tiền sửa cho mặt bằng dùng được, và tiền trả lại mặt bằng khi thôi thuê. Chỉ lớp thứ hai là tiền thuê tháng mà người ta hay so; bốn lớp còn lại mới là chỗ khiến hai mặt bằng cùng giá thuê có chi phí thật khác xa nhau.
Cách dự trù gọn nhất là quy cả năm lớp về một con số chi phí mặt bằng thực mỗi tháng, chia đều phần chi một lần theo thời hạn hợp đồng. Bài này đưa bảng tách từng lớp, khoản hay quên, công thức so hai mặt bằng bằng số giả định, những câu nên hỏi chủ nhà và dòng tiền mặt bằng theo mốc.
Năm lớp tiền gắn với một mặt bằng
Lớp thứ nhất là cọc. Đây là tiền gửi, về nguyên tắc sẽ quay lại khi trả mặt bằng đúng hợp đồng. Nhưng nó bị giữ suốt thời gian thuê, nên trong bảng dự trù nó là tiền mặt phải có từ đầu chứ không phải tiền tiêu.
Lớp thứ hai là tiền thuê trả trước. Nhiều hợp đồng thu theo quý, nửa năm hoặc cả năm. Giá mỗi tháng có thể không đổi, nhưng cách thu này quyết định lúc nào bạn cần một khoản lớn. Lớp thứ ba là phí chuyển nhượng hoặc môi giới: tiền trả cho người thuê trước để nhận lại mặt bằng kèm đồ đạc, hoặc trả cho người giới thiệu. Khoản này không quay về.
Lớp thứ tư là tiền làm cho dùng được: điện, nước, thoát nước, sửa trần, chống thấm, mở cửa, làm lại mặt tiền. Mặt bằng rẻ thường là mặt bằng cần nhiều tiền ở lớp này. Lớp thứ năm là tiền trả lại: tháo dỡ, sơn trả, đưa về nguyên trạng theo hợp đồng, và phần cọc có thể bị trừ.
Hai lớp đầu là chuyện của dòng tiền, ba lớp sau là chuyện của chi phí thật. Bạn cần cả hai cách nhìn: dòng tiền để biết phải có bao nhiêu tiền mặt ở từng mốc, chi phí thật để biết mặt bằng nào rẻ hơn khi tính cả thời gian thuê.
Bảng các khoản gắn với mặt bằng để tự điền
Cột "loại tiền" là phần quan trọng nhất: nó cho biết khoản nào quay về, khoản nào mất hẳn, khoản nào lặp lại.
| Khoản | Loại tiền | Cách ước lượng | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Cọc | Quay về nếu giữ đúng hợp đồng | Số tháng cọc nhân tiền thuê một tháng | |
| Tiền thuê trả trước | Lặp lại theo kỳ | Số tháng mỗi kỳ nhân tiền thuê một tháng | |
| Phí chuyển nhượng | Mất hẳn | Theo thoả thuận, đối chiếu với danh sách đồ được để lại | |
| Phí môi giới | Mất hẳn | Theo thoả thuận, thường tính theo một phần tiền thuê | |
| Sửa cho dùng được | Mất hẳn, nằm lại mặt bằng | Thợ khảo sát, ba báo giá | |
| Phí quản lý, vệ sinh, rác | Lặp lại hằng tháng | Hỏi chủ nhà hoặc ban quản lý chợ, toà nhà | |
| Điện nước theo giá kinh doanh | Lặp lại hằng tháng | Hỏi cách tính, công tơ riêng hay chung | |
| Đưa về nguyên trạng khi trả | Mất hẳn, cuối hợp đồng | Liệt kê phần sẽ sửa, hỏi phần nào phải tháo khi trả | |
| Tiền thuê những tuần sửa | Mất hẳn | Số tuần thi công nhân tiền thuê một tuần, trừ phần được miễn |
Sau khi điền, cộng riêng phần "mất hẳn". Đây là con số cần chia theo thời hạn hợp đồng ở mục so sánh bên dưới. Phần "quay về" thì chỉ cần cho dòng tiền, còn phần "lặp lại" cộng vào chi phí cố định hằng tháng.
Tám khoản hay quên gắn với mặt bằng
Thuế phí của bên cho thuê bị đẩy sang. Có hợp đồng ghi giá thuê "đã gồm" hoặc "chưa gồm" thuế của chủ nhà. Hỏi rõ trước khi so giá, vì hai cách ghi cho ra hai con số khác nhau.
Tăng giá khi gia hạn. Hợp đồng ngắn thường đi kèm điều khoản tăng giá ở kỳ sau. Ghi lại tỷ lệ tăng hoặc cách tính, đưa vào dự trù năm thứ hai.
Tiền thuê trong thời gian sửa. Ba bốn tuần sửa mà vẫn tính tiền thuê là một khoản mất hẳn đáng kể; xin miễn trước khi ký.
Phí quản lý chợ, toà nhà, khu phố. Mặt bằng trong chợ, trong toà nhà thường có phí riêng ngoài tiền thuê, kèm quy định giờ mở cửa.
Giá điện nước kinh doanh. Cách tính thường khác giá sinh hoạt, và chủ nhà có thể thu theo giá riêng nếu công tơ chung.
Đưa về nguyên trạng. Tháo quầy, lấp lỗ khoan, sơn lại, gỡ biển. Khoản này đến đúng lúc cửa hàng đã đóng và không còn doanh thu.
Phí sử dụng tạm thời lòng lề đường. Một số địa phương có quy định thu phí khi dùng vỉa hè để bán hàng hoặc để xe; hỏi phường, xã nơi đặt cửa hàng, tính theo biểu phí hiện hành.
Mất cọc khi trả sớm. Hợp đồng thường quy định trả mặt bằng trước hạn thì mất cọc. Đây là rủi ro cần nhìn thấy, vì cửa hàng nhỏ không phải lúc nào cũng chạy hết thời hạn.
Công thức so hai mặt bằng
Công thức dùng được ngay: chi phí mặt bằng thực mỗi tháng bằng tiền thuê một tháng cộng phí lặp lại hằng tháng, cộng tổng phần mất hẳn chia cho số tháng của hợp đồng. Phần mất hẳn gồm phí chuyển nhượng, môi giới, tiền sửa cho dùng được, tiền thuê những tuần sửa và tiền đưa về nguyên trạng.
Ví dụ với số tròn giả định để minh hoạ, đơn vị tự quy đổi, không phải giá thuê thật. Mặt bằng A thuê 5 đơn vị một tháng, phí chuyển nhượng 12 đơn vị, sửa cho dùng được 18 đơn vị, hợp đồng 24 tháng. Phần mất hẳn là 12 + 18 = 30, chia 24 tháng được 1,25. Chi phí thực của A là 5 + 1,25 = 6,25 đơn vị một tháng.
Mặt bằng B thuê 6 đơn vị một tháng, không phí chuyển nhượng, sửa 9 đơn vị, hợp đồng 36 tháng. Phần mất hẳn 9 chia 36 được 0,25. Chi phí thực của B là 6 + 0,25 = 6,25 đơn vị một tháng. Trên giấy, hai mặt bằng ngang nhau, dù giá thuê của A thấp hơn một đơn vị.
Khi chi phí thực bằng nhau, chọn theo rủi ro. B có hợp đồng dài hơn và ít tiền mất hẳn hơn ở đầu, nên nếu cửa hàng phải đóng sớm, phần mất của B nhỏ hơn: A mất ngay 30 đơn vị ở đầu, B chỉ mất 9. Đây là cách công thức giúp quyết định mà không cần phán mặt bằng nào đắt hay rẻ.
Câu nên hỏi và ghi vào hợp đồng trước khi đặt cọc
Hỏi theo thứ tự này, ghi câu trả lời vào hợp đồng hoặc phụ lục, không chỉ hứa miệng:
- Giá thuê đã gồm thuế, phí của bên cho thuê chưa; nếu chưa, ai nộp và nộp bao nhiêu phần.
- Thu tiền theo kỳ nào, ngày nào; có điều khoản tăng giá khi gia hạn không, tăng theo cách nào.
- Có miễn hoặc giảm tiền thuê trong thời gian sửa không, bao nhiêu tuần.
- Được sửa những gì, có cần xin phép thêm không; khi trả, phần nào phải tháo, phần nào được để lại.
- Cọc được trả lại khi nào, trong bao nhiêu ngày, bị trừ trong trường hợp nào.
- Trả mặt bằng trước hạn thì xử lý ra sao; có được chuyển nhượng cho người khác thuê tiếp không.
- Nếu nhận chuyển nhượng: danh sách đồ đạc đi kèm, chủ nhà đã đồng ý cho người mới thuê tiếp chưa.
Câu cuối đặc biệt quan trọng khi bạn trả phí chuyển nhượng cho người thuê cũ: tiền trả cho họ, nhưng quyền cho thuê thuộc chủ nhà. Nếu chủ nhà chưa đồng ý hoặc muốn ký hợp đồng mới với giá khác, khoản phí đó có thể không đổi được gì.
Dòng tiền mặt bằng theo mốc
Dù chi phí thực đã chia đều theo tháng, tiền mặt vẫn ra theo cục. Bảng giúp bạn biết các mốc cần nhiều tiền nhất.
| Mốc | Khoản ra | Khoản về |
|---|---|---|
| Ngày đặt cọc giữ chỗ | Một phần cọc hoặc tiền giữ chỗ | Không có |
| Ngày ký hợp đồng | Phần cọc còn lại, tiền thuê kỳ đầu, phí chuyển nhượng, môi giới | Không có |
| Các tuần sửa | Tiền sửa theo đợt, tiền thuê nếu không được miễn | Không có |
| Mỗi kỳ thu tiền thuê | Tiền thuê cả kỳ, phí quản lý | Doanh thu trong kỳ |
| Lúc gia hạn | Phần tăng giá nếu có, có khi kèm bổ sung cọc | Không có |
| Lúc trả mặt bằng | Tiền đưa về nguyên trạng | Cọc sau khi trừ khoản theo hợp đồng |
Nếu hợp đồng thu theo quý hoặc nửa năm, mỗi lần đến kỳ là một mốc nặng. Cách đơn giản để không bị dồn là trích mỗi tháng một phần doanh thu vào một khoản riêng cho kỳ thuê kế tiếp, bằng tiền thuê một tháng.
Tình huống giả định: khi phải trả mặt bằng sớm
Tiếp tục với số giả định để minh hoạ ở mục so sánh. Anh Dũng chọn mặt bằng A: thuê 5 đơn vị một tháng, cọc hai tháng là 10 đơn vị, phí chuyển nhượng 12, sửa 18, hợp đồng 24 tháng. Lúc ký, anh tính phần mất hẳn 30 đơn vị sẽ chia đều cho 24 tháng, mỗi tháng 1,25.
Tới tháng thứ 12, cửa hàng không đạt kỳ vọng và anh quyết định đóng. Hợp đồng quy định trả trước hạn thì mất cọc. Thêm tiền đưa về nguyên trạng giả định 3 đơn vị. Phần mất ngoài tiền thuê là 30 + 10 + 3 = 43 đơn vị, chia cho 12 tháng đã dùng là khoảng 3,6 đơn vị mỗi tháng, gần gấp ba con số 1,25 lúc ký.
Nếu hợp đồng có điều khoản cho chuyển nhượng lại khi được chủ nhà đồng ý, anh có thể tìm người thuê tiếp, giữ được cọc và thu lại một phần phí. Nếu chọn mặt bằng B, phần mất hẳn chỉ 9 đơn vị, trả sớm cũng mất ít hơn hẳn. Bài học không nằm ở chỗ A hay B tốt hơn, mà ở chỗ trước khi ký, hãy tính thêm một dòng: nếu phải đóng sau một năm thì mất bao nhiêu, và con số đó có chịu được không.
Câu hỏi thường gặp
Cọc mặt bằng có nên tính vào chi phí mở cửa hàng không?
Tính vào số tiền mặt cần có, nhưng không tính vào chi phí thật, vì cọc sẽ quay về nếu giữ đúng hợp đồng. Hãy ghi riêng một dòng và nhớ rằng trả mặt bằng trước hạn thường làm mất khoản này.
Phí chuyển nhượng mặt bằng nên tính thế nào khi so sánh?
Coi là khoản mất hẳn, cộng với tiền sửa cho dùng được rồi chia cho số tháng của hợp đồng. Con số đó cộng vào tiền thuê tháng để ra chi phí mặt bằng thực, dùng để so với mặt bằng khác.
Hợp đồng thuê ngắn hạn có ảnh hưởng gì tới dự trù?
Hợp đồng càng ngắn, phần chi một lần chia cho càng ít tháng nên chi phí thực mỗi tháng càng cao. Hợp đồng ngắn cũng hay kèm tăng giá khi gia hạn, nên dự trù năm thứ hai cần có một dòng riêng.
Có nên xin miễn tiền thuê trong thời gian sửa không?
Nên hỏi trước khi ký, vì sau khi ký thì gần như không còn cơ hội. Một vài tuần miễn thuê có thể bằng cả một phần đáng kể tiền sửa, nhất là với mặt bằng cần làm lại điện nước.
Khi nhận chuyển nhượng mặt bằng cần kiểm tra gì?
Kiểm tra chủ nhà đã đồng ý cho người mới thuê tiếp, giá thuê và thời hạn mới, danh sách đồ đạc đi kèm còn dùng được. Phí chuyển nhượng trả cho người thuê cũ không thay được sự đồng ý của chủ nhà.
Tiền đưa mặt bằng về nguyên trạng ước lượng thế nào?
Liệt kê mọi thứ bạn sẽ sửa, hỏi chủ nhà phần nào phải tháo khi trả, rồi xin thợ báo giá phần tháo dỡ và sơn trả. Ghi khoản này ngay từ đầu, vì nó đến lúc cửa hàng không còn doanh thu.