Mở một tiệm dịch vụ nhỏ như tiệm tóc, tiệm làm móng, tiệm giặt ủi hay sửa đồ cần dự trù ba khối nặng: thiết bị chuyên dụng, tiền công người có tay nghề, và vốn nuôi tiệm trong mấy tháng gây dựng khách quen. Hàng hoá chỉ là vật tư tiêu hao, nhỏ hơn nhiều so với cửa hàng bán lẻ, nhưng thời gian để có khách quay lại thường dài hơn quán ăn uống.
Vì doanh thu đi theo số khách đã quen tay thợ, tiệm dịch vụ hay rơi vào tình trạng mở đẹp mà vắng trong ba bốn tháng đầu. Bài này đi qua những chỗ tiệm dịch vụ khác cửa hàng bán hàng, bảng dự trù để tự điền, các khoản hay quên theo từng loại tiệm và một ví dụ tính bằng số giả định.
Tiệm dịch vụ khác cửa hàng bán hàng ở ba chỗ
Vốn nằm ở thiết bị và điện nước, ít nằm ở hàng. Ghế gội, máy sấy, đèn, tủ tiệt trùng, máy giặt công suất lớn, máy sấy đồ, bàn ủi hơi, bàn sửa có đồ nghề. Thiết bị chuyên dụng thường kéo theo yêu cầu riêng về điện, nước nóng, thoát nước và thông gió, nên phần sửa sang không chỉ là sơn và đèn.
Doanh thu gắn với người, không gắn với kệ hàng. Khách quay lại vì tay thợ. Tiệm có thợ giỏi mà người đó nghỉ thì doanh thu giảm ngay, nên chi phí nhân công phải tính cả thời gian thử việc, thời gian chờ thợ mới và khoản giữ chân người.
Thời gian gây dựng khách dài. Người ta không đổi tiệm cắt tóc hay tiệm làm móng chỉ vì có tiệm mới mở gần nhà. Nhiều tiệm cần ba tới sáu tháng mới có lượng khách quen ổn định, nên vốn nuôi tiệm phải tính dài hơn so với quán đồ uống.
Vật tư tiêu hao nhỏ nhưng đều. Dầu gội, thuốc nhuộm, sơn móng, khăn, găng tay, bột giặt, túi đựng đồ. Mỗi lần mua không nhiều, nhưng vì chi hằng tuần nên phải có dòng riêng, tách khỏi khối thiết bị.
Rủi ro trách nhiệm với khách. Làm hỏng tóc, làm mất hoặc làm hư đồ gửi giặt, sửa không được đồ khách mang tới. Một khoản nhỏ để bồi thường hay làm lại miễn phí là thứ tiệm nào cũng gặp vài lần trong năm đầu.
Khối chi nặng nhất theo từng loại tiệm
Mỗi loại tiệm có một khối chi lấn át các khối còn lại. Biết trước khối đó giúp bạn tập trung xin báo giá kỹ đúng chỗ.
| Loại tiệm | Khối chi nặng nhất | Hay phát sinh | Câu nên hỏi bên báo giá |
|---|---|---|---|
| Tiệm tóc | Ghế, bồn gội, máy sấy, đèn, gương | Nước nóng, thoát nước bồn gội, ổ điện đủ tải | Bồn gội cần đường nước và độ dốc thế nào, ai lắp |
| Tiệm làm móng, mi | Ghế, bàn, đèn, tủ tiệt trùng, máy hút bụi móng | Thông gió, hút mùi hoá chất | Máy hút mùi có đủ cho diện tích tiệm không |
| Tiệm giặt ủi | Máy giặt, máy sấy công suất lớn | Điện ba pha hoặc nâng công suất, thoát nước, chống ồn | Máy cần nguồn điện và đường ống ra sao, bảo hành tận nơi không |
| Tiệm sửa đồ điện, điện thoại | Đồ nghề, máy đo, linh kiện dự trữ | Kệ chống ẩm, két giữ đồ của khách | Linh kiện nào cần giữ sẵn, linh kiện nào đặt khi có khách |
| Tiệm may sửa quần áo | Máy may, máy vắt sổ, bàn cắt | Đèn đủ sáng, chỗ treo đồ chờ khách lấy | Máy có người sửa nhanh ở gần không |
Bảng không ghi giá vì giá thay đổi theo vùng và theo đời máy. Điều quan trọng là xin báo giá cho đúng khối nặng nhất trước, sau đó mới tới bàn ghế, trang trí. Nhiều tiệm làm ngược lại, sửa sang đẹp xong mới phát hiện máy chính cần điện và nước mà mặt bằng không đáp ứng được.
Bảng dự trù mở tiệm dịch vụ để tự điền
Dùng chung cho mọi loại tiệm nhỏ; dòng nào không áp dụng thì gạch đi, đừng xoá, để lần sau nhìn lại biết đã cân nhắc.
| Hạng mục | Khi nào chi | Cách ước lượng | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Cọc và tiền thuê kỳ đầu | Lúc ký hợp đồng | Số tháng cọc cộng số tháng trả trước, nhân tiền thuê một tháng | |
| Sửa điện, nước, thông gió | Tuần đầu thi công | Thợ khảo sát theo yêu cầu của thiết bị chính rồi mới báo giá | |
| Sơn, sàn, đèn, gương, trang trí | Hai đến ba tuần thi công | Ba báo giá cùng một danh sách vật liệu | |
| Thiết bị chuyên dụng | Trước khai trương một đến hai tuần | Số chỗ phục vụ nhân bộ thiết bị cho mỗi chỗ | |
| Vật tư tiêu hao đầu | Tuần trước khai trương | Đủ cho hai đến bốn tuần theo số khách dự kiến | |
| Tiền công thợ và thử việc | Từ tuần khai trương | Số người nhân mức công theo cách trả lương hoặc ăn chia | |
| Giấy tờ, biển hiệu, khai trương | Từ lúc ký tới tuần đầu | Lệ phí theo biểu phí hiện hành; biển và ưu đãi xin báo giá | |
| Vốn nuôi tiệm | Ba đến sáu tháng đầu | Chi cố định một tháng nhân số tháng nhân phần chưa bù được | |
| Quỹ bồi thường, làm lại | Cả năm đầu | Một khoản nhỏ cố định, ghi riêng để không lẫn vào dự phòng | |
| Dự phòng | Giữ suốt quá trình | Khoảng 15% của sửa sang và thiết bị |
Hai dòng hay bị gộp nhầm là quỹ bồi thường và dự phòng. Dự phòng dùng cho phát sinh khi dựng tiệm; quỹ bồi thường dùng khi đã có khách. Tách ra giúp bạn không tiêu hết dự phòng vào sửa sang rồi tới tháng thứ hai không còn gì để làm lại cho khách không hài lòng.
Tám khoản hay quên khi mở tiệm dịch vụ
Những khoản dưới đây ít khi nằm trong báo giá của ai, nhưng tiệm nào mở cũng gặp:
- Nước nóng cho bồn gội hoặc giặt: bình nóng lạnh công suất lớn, tiền điện tăng theo.
- Máy hút mùi, quạt thông gió cho tiệm dùng hoá chất; hàng xóm phàn nàn về mùi là phải lắp gấp.
- Giặt khăn: tiệm tóc, tiệm móng dùng khăn liên tục, giặt ngoài hay giặt tại tiệm đều là chi phí tháng.
- Tủ hoặc kệ giữ đồ của khách cho tiệm giặt, tiệm sửa, kèm sổ hoặc phiếu nhận đồ.
- Thời gian thử việc của thợ: trả công mà chưa đủ khách, hoặc thợ nghỉ sau vài tuần phải tìm lại.
- Đào tạo thêm khi muốn làm kiểu dịch vụ mới khách hỏi tới.
- Ưu đãi giữ khách: thẻ tích lần, giảm giá lần thứ hai, khoản này trừ thẳng vào doanh thu những tháng đầu.
- Bảo trì máy định kỳ: máy giặt, máy sấy, máy hút bụi móng đều cần vệ sinh, thay linh kiện sau một thời gian chạy.
Mỗi khoản nhỏ nếu nhìn riêng, nhưng cộng cả tám khoản trong năm đầu thường đủ lớn để làm lệch kế hoạch. Cách làm đơn giản là ghi tám dòng này vào bảng chi phí tháng ngay từ đầu, kể cả khi bạn điền số nhỏ.
Tình huống giả định: tiệm làm móng của chị Mai
Số liệu dưới đây là số tròn giả định để minh hoạ cách tính, đơn vị tự quy đổi, không phải giá thuê hay giá thiết bị thật. Chị Mai mở tiệm bốn chỗ. Tiền thuê giả định 3 đơn vị một tháng, cọc hai tháng là 6, trả trước tháng đầu 3. Sửa điện, nước, hút mùi và sơn sàn 10 đơn vị. Thiết bị bốn chỗ cùng tủ tiệt trùng 12 đơn vị. Vật tư đầu 4 đơn vị. Giấy tờ, biển và khai trương 3 đơn vị.
Chi cố định mỗi tháng giả định 10 đơn vị: thuê 3, tiền công 6, điện nước 1. Chị tính bốn tháng đầu doanh thu sau vật tư chỉ bù được 60 phần trăm chi cố định, tức mỗi tháng hụt 4 đơn vị, bốn tháng hụt 16 đơn vị. Dự phòng 15 phần trăm trên sửa sang và thiết bị: 15 phần trăm của 22 là 3,3 đơn vị.
Tổng dự trù: 6 + 3 + 10 + 12 + 4 + 3 + 16 + 3,3 = 57,3 đơn vị. Nếu chỉ nhìn phần dựng tiệm (sửa sang, thiết bị, vật tư, giấy tờ) thì con số là 29 đơn vị, chỉ khoảng một nửa. Phần còn lại là cọc và vốn nuôi tiệm. Nhiều người mở tiệm dịch vụ chỉ chuẩn bị đủ con số 29 rồi tới tháng thứ ba phải cho thợ nghỉ bớt, đúng lúc khách bắt đầu quen.
Để giảm, chị cân nhắc mở ba chỗ trước, chỗ thứ tư lắp sau khi có khách quen. Cách này bớt một phần thiết bị và một phần tiền công trong bốn tháng đầu, đồng thời giảm luôn phần dự phòng tính theo thiết bị.
Mốc chi từ lúc ký mặt bằng tới tháng thứ sáu
Thứ tự này giúp tránh chi trang trí trước khi biết mặt bằng có đáp ứng được máy chính hay không:
- Trước khi ký: mang thông số thiết bị chính đi xem mặt bằng, hỏi chủ nhà về điện, nước, quyền khoan đục và lắp máy hút mùi.
- Tuần ký hợp đồng: cọc, tiền thuê kỳ đầu; chốt thời gian thi công được tính hay không tính tiền thuê.
- Tuần 1–2: làm điện, nước, thông gió theo thiết bị chính; đặt cọc thiết bị.
- Tuần 3: sơn, sàn, đèn, gương; tuyển thợ, thống nhất cách trả công.
- Tuần 4: lắp thiết bị, nhận vật tư đầu, làm thử cho người quen để thợ quen máy.
- Tháng 1–3 sau khai trương: theo dõi số khách quay lại lần hai, không chỉ số khách mới.
- Tháng 4–6: xem lại vốn nuôi tiệm còn bao nhiêu, quyết định thêm chỗ hay giữ nguyên.
Chỉ số đáng theo dõi nhất của tiệm dịch vụ là tỷ lệ khách quay lại. Khi tỷ lệ này tăng đều, phần hụt mỗi tháng sẽ giảm dần; khi nó đứng yên, vốn nuôi tiệm sẽ cạn đúng như kịch bản thận trọng.
Sai lầm hay gặp khi dự trù tiệm dịch vụ
Những lỗi dưới đây lặp lại ở rất nhiều tiệm nhỏ, bất kể là tiệm tóc, tiệm móng hay tiệm giặt:
- Chọn mặt bằng theo vị trí đẹp rồi mới hỏi điện nước, tới lúc lắp máy chính phải đục sửa lại phần vừa làm xong.
- Dồn tiền vào trang trí để chụp ảnh khai trương, trong khi máy hút mùi và nước nóng lại chọn loại rẻ nhất.
- Tính tiền công theo kịch bản đông khách, tháng vắng đầu tiên đã phải cắt giờ làm của thợ.
- Không có thoả thuận rõ với thợ chính, người đó nghỉ là mang theo một phần khách quen.
- Mở đủ số chỗ ngay từ đầu, trong khi hai ba tháng đầu chỉ dùng tới một nửa.
- Không ghi sổ khách quay lại, nên không biết vắng là do thiếu khách mới hay do khách cũ không trở lại.
Phần lớn các lỗi này đều đến từ việc nghĩ về tiệm như một cửa hàng đẹp, thay vì như một chỗ làm việc của người có tay nghề. Khi lập bảng dự trù, bạn bắt đầu từ thiết bị chính và người thợ, sau đó mới tới phần nhìn thấy được. Thứ tự đó cũng là thứ tự khách đánh giá tiệm sau lần đầu ghé.
Câu hỏi thường gặp
Mở tiệm dịch vụ nhỏ nên dự trù vốn nuôi tiệm mấy tháng?
Nhiều tiệm cần ba tới sáu tháng để có khách quen ổn định. Nên tính theo kịch bản thận trọng: chi cố định một tháng nhân số tháng nhân phần doanh thu chưa bù được, lấy ít nhất bốn tháng nếu khu vực chưa ai biết tiệm.
Nên trả công thợ theo lương cứng hay ăn chia?
Mỗi cách có cái giá riêng trong dự trù. Lương cứng dễ tính nhưng nặng khi tiệm vắng; ăn chia nhẹ lúc đầu nhưng khó giữ thợ giỏi khi chưa đông khách. Dù chọn cách nào, hãy ghi rõ con số theo kịch bản vắng khách.
Có nên mua thiết bị đã qua sử dụng cho tiệm không?
Có thể với đồ đơn giản như ghế, bàn, kệ. Với máy chạy liên tục như máy giặt, máy sấy công suất lớn, hãy kiểm tra chạy thử, hỏi tuổi máy và chỗ sửa gần tiệm, và tăng dự phòng cho khối thiết bị.
Quỹ bồi thường khác gì khoản dự phòng?
Dự phòng dùng cho phát sinh khi dựng tiệm như sửa điện, máy thiếu bộ phận. Quỹ bồi thường dùng sau khi mở, để làm lại hoặc đền cho khách khi có sự cố. Tách riêng để không tiêu hết cái này vào việc của cái kia.
Mặt bằng cần kiểm tra gì trước khi ký nếu mở tiệm giặt ủi?
Kiểm tra nguồn điện có đủ cho máy giặt và máy sấy chạy cùng lúc, đường thoát nước, chỗ đặt máy không làm ồn hàng xóm, và chủ nhà có đồng ý cho lắp đặt, khoan đục hay không.
Tiệm dịch vụ có phải làm giấy tờ an toàn thực phẩm không?
Thường là không, vì tiệm không bán đồ ăn uống. Tiệm vẫn cần đăng ký kinh doanh và có thể có yêu cầu riêng tuỳ ngành; hỏi cơ quan đăng ký nơi đặt tiệm và tính lệ phí theo biểu phí hiện hành.