TienLieu.comTiên Liệu
Phương pháp dự trù

Dự trù khi thu nhập không đều: lấy tháng thấp làm gốc và quỹ đệm cho việc lớn

Làm tự do, buôn bán, thu nhập theo mùa thì bình quân năm đánh lừa. Cách tìm thu nhập nền, để dành theo mùa, dựng quỹ đệm trước việc lớn và chia việc thành giai đoạn.

A Vietnamese street food seller counting a stack of small paper envelopes at a folding table after closing time, seen from a low angle, warm tungsten light, dark blue evening background

Khi thu nhập lên xuống theo tháng, đừng dự trù việc lớn theo thu nhập bình quân. Hãy tìm thu nhập nền, tức mức bạn gần như chắc chắn có ngay cả ở tháng thấp, ví dụ trung bình ba tháng thấp nhất trong năm qua. Chi tiêu thiết yếu và phần góp cố định cho việc lớn đặt trên mức nền; phần vượt nền ở tháng cao mới chia cho việc lớn và quỹ đệm.

Người làm tự do, buôn bán nhỏ, làm theo mùa vụ hay theo dự án đều quen cảnh tháng dư tháng thiếu. Với việc lớn, rủi ro không nằm ở tổng thu nhập năm mà ở thời điểm: đợt thanh toán lớn rơi đúng tháng thấp. Bài này chỉ cách tìm thu nhập nền, lịch để dành theo mùa, quỹ đệm cần trước khi bắt đầu, những khoản người làm tự do hay quên, và cách chia việc thành giai đoạn có thể dừng.

Vì sao thu nhập bình quân đánh lừa

Thu nhập bình quân được tính bằng cách cộng cả năm chia mười hai. Con số đó đúng về tổng nhưng không cho biết tháng nào có tiền. Nếu bạn lên kế hoạch góp cho việc lớn theo con số bình quân, những tháng thấp sẽ không góp nổi, hoặc phải góp bằng cách cắt chi tiêu thiết yếu, hoặc rút lại từ chính quỹ đã góp.

Rủi ro lớn hơn là dòng tiền của việc lớn. Các đợt thanh toán cho thợ, cho bên tổ chức, cho bên cung cấp gắn với mốc việc, không gắn với tháng bạn có tiền. Một đợt trả lớn rơi đúng mùa thấp điểm có thể làm cả kế hoạch chững lại, dù tính cả năm thì bạn vẫn đủ.

Thêm vào đó, thu nhập không đều thường kèm tiền về muộn: khách trả chậm, hàng gối đầu, hợp đồng nghiệm thu xong mới thanh toán. Số tiền ghi trên sổ là của bạn, nhưng tiền trong tay thì chưa. Dự trù cho người thu nhập không đều phải tính theo tiền thực nhận, không theo tiền đã làm ra.

Tìm thu nhập nền của bạn

Thu nhập nền là mức sàn để bạn đặt mọi khoản cố định lên đó. Cách tìm:

  1. Lấy thu nhập thực nhận từng tháng của mười hai tháng gần nhất, sau khi đã trừ chi phí làm ăn như tiền hàng, tiền thuê chỗ, nguyên vật liệu.
  2. Xếp mười hai con số từ thấp đến cao.
  3. Lấy trung bình ba tháng thấp nhất. Đó là thu nhập nền.
  4. Nếu năm qua có một tháng bất thường do ốm đau hay sự cố, vẫn giữ nó trong danh sách; tháng như vậy có thể lặp lại.
  5. Nếu có số liệu hai ba năm, làm cho từng năm và lấy năm thấp nhất, để thấy được cả những năm kém.
  6. Đặt chi tiêu thiết yếu hằng tháng và phần góp cố định cho việc lớn sao cho tổng không vượt thu nhập nền.

Con số nền thường thấp hơn bình quân khá nhiều, và nhìn nó có thể làm bạn chùn tay. Nhưng đây là con số an toàn: kế hoạch dựng trên nền không đổ khi gặp tháng xấu, còn tháng tốt chỉ làm kế hoạch đi nhanh hơn.

Ví dụ mười hai tháng của anh Khoa

Anh Khoa làm nghề chụp ảnh tự do. Các số là số tròn giả định để minh hoạ, không phải mức thu nhập tham khảo, đơn vị triệu đồng, đã trừ chi phí làm nghề. Cột cuối để bạn điền số của mình.

ThángThu nhập thực nhậnPhần vượt thu nhập nền 9Số của bạn
Tháng 13021
Tháng 280
Tháng 3101
Tháng 4123
Tháng 5145
Tháng 6101
Tháng 790
Tháng 8112
Tháng 9156
Tháng 102213
Tháng 112516
Tháng 123425
Cộng năm20093; riêng tháng 2 hụt dưới nền 1

Tổng năm là 200, bình quân khoảng 16,7 mỗi tháng. Ba tháng thấp nhất là 8, 9 và 10, trung bình 9: đó là thu nhập nền. Phần vượt nền của các tháng cao cộng lại là 93; riêng tháng 2 hụt dưới nền 1. Kiểm lại tổng: 9 nhân 12 bằng 108, cộng 93, trừ 1, ra đúng 200.

Anh Khoa có chi tiêu thiết yếu giả định 7 mỗi tháng, nên từ nền còn góp cố định được 2 mỗi tháng, tức 24 mỗi năm. Anh quy ước lấy một nửa phần vượt nền cho việc lớn, tức 46,5, nửa còn lại cho quỹ đệm và chi tiêu không thiết yếu. Tổng dành cho việc lớn trong năm là 24 + 46,5 = 70,5. Nếu tính theo bình quân 16,7, anh sẽ tưởng mỗi tháng góp được gần 10 và hẹn với bên làm một lịch trả mà tháng 2, tháng 7 không thể theo nổi. Riêng tháng 2 chỉ có 8, trừ chi tiêu 7 còn 1, thiếu 1 cho phần góp cố định; khoản thiếu đó lấy từ quỹ đệm và bù lại ở tháng 9.

Quỹ đệm trước khi bắt đầu việc lớn

Với người lương đều, quỹ khẩn cấp vài tháng chi tiêu thường được xem là đủ. Với người thu nhập không đều, cần thêm một lớp nữa: quỹ đệm thu nhập, để lấp những tháng thấp hơn nền mà không phải đụng tới quỹ việc lớn. Hai quỹ này có thể nằm chung một chỗ, nhưng nên ghi riêng hai con số.

Một cách ước lượng quỹ đệm: lấy chi tiêu thiết yếu mỗi tháng nhân với số tháng thấp liên tiếp dài nhất bạn từng gặp, cộng thêm một đến hai tháng. Nếu năm qua có ba tháng liền dưới mức chi tiêu, quỹ đệm nên đủ cho bốn đến năm tháng. Với anh Khoa ở ví dụ trên, chi tiêu thiết yếu 7, quỹ đệm năm tháng là 35, theo số giả định.

Nên có quỹ đệm đủ trước khi ký hợp đồng hay đặt cọc cho việc lớn. Khi việc đã bắt đầu, các đợt thanh toán có hạn cứng; nếu đúng lúc đó gặp tháng thấp mà chưa có đệm, bạn buộc phải chọn giữa trễ hạn với bên làm và cắt chi tiêu thiết yếu, hai lựa chọn đều tốn kém. Quỹ đệm dùng xong ở tháng thấp thì ưu tiên bù lại ở tháng cao kế tiếp, trước cả phần góp thêm cho việc lớn.

Khoản hay quên của người làm tự do khi làm việc lớn

Ngày nghỉ làm là ngày không có thu nhập. Người lương đều nghỉ một ngày vẫn có lương. Người làm tự do nghỉ để lo việc lớn là mất thu nhập ngày đó, cần tính vào chi phí chạy việc.

Thuế và nghĩa vụ tự kê khai. Thu nhập từ hoạt động tự do hay kinh doanh có nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành. Khoản này có hạn nộp riêng, cần để sẵn chứ không lấy từ quỹ việc lớn.

Bảo hiểm tự đóng. Không có đơn vị đóng hộ, nên các khoản bảo hiểm tự nguyện phải tự sắp vào lịch chi.

Thiết bị làm nghề hỏng đột xuất. Máy móc, xe, đồ nghề hỏng là mất thu nhập ngay. Khoản sửa thay cần có trong quỹ đệm.

Khách trả chậm, công nợ. Tiền đã làm ra nhưng chưa về. Khi tính khả năng góp, chỉ tính tiền đã nhận.

Mùa cao điểm của nghề trùng với việc lớn. Nếu việc lớn rơi vào mùa đông khách, bạn vừa phải bỏ việc để lo, vừa mất phần thu nhập cao nhất năm. Chọn thời điểm việc lớn vào mùa thấp của nghề thường đỡ hơn.

Vốn hàng hoặc vốn quay vòng. Người buôn bán hay lấy vốn hàng ra dùng tạm cho việc lớn, đến mùa nhập hàng thì thiếu vốn. Vốn quay vòng nên được coi là không đụng tới.

Khớp đợt thanh toán với mùa thu nhập

Khi thương lượng lịch trả tiền với bên làm, đặt lịch đó cạnh lịch thu nhập của bạn. Bảng dưới đây là nguyên tắc chung; cột cuối để ghi tháng tương ứng của nghề bạn.

Loại đợt chiNên rơi vàoCách thương lượngTháng của bạn
Đặt cọc, ký hợp đồngNgay sau tháng caoChọn ngày ký theo tháng có tiền, không theo ngày bên làm đề nghị
Đợt trả lớn nhấtTháng cao hoặc ngay sau đóXin dời mốc nghiệm thu, hoặc chia đợt lớn thành hai đợt nhỏ
Đợt trả nhỏ, đềuCó thể rơi vào tháng thấpĐảm bảo nằm trong phần góp cố định trên thu nhập nền
Phần giữ lại bảo hànhBất kỳ, thường sau vài thángGhi vào lịch để không bị bất ngờ
Chi phí chạy việc, ngày nghỉ làmNên rơi vào mùa thấp của nghềChọn giai đoạn cần có mặt nhiều nhất vào lúc ít khách

Nhiều bên làm sẵn sàng điều chỉnh lịch trả nếu được nói rõ từ trước khi ký, nhất là khi tổng số tiền không đổi. Điều khó là đổi lịch khi đã tới hạn. Vì vậy, đưa lịch thu nhập của mình vào bàn thương lượng ngay từ buổi đầu, coi đó là một điều kiện ngang với giá.

Chia việc lớn thành giai đoạn có thể dừng

Với thu nhập không đều, cách giảm rủi ro hiệu quả nhất không nằm ở con số mà ở cách chia việc. Thay vì một hợp đồng lớn chạy liền, chia việc thành hai ba giai đoạn, mỗi giai đoạn hoàn chỉnh về công năng, giữa các giai đoạn có thể nghỉ vài tháng mà không thiệt hại.

Ví dụ sửa nhà: giai đoạn một làm phần không thể hoãn như mái, điện nước, chống thấm; giai đoạn hai làm hoàn thiện; giai đoạn ba làm nội thất. Ví dụ tổ chức một chuyến đi xa của cả gia đình: giai đoạn một đặt chỗ và vé khi có tiền tháng cao, giai đoạn hai chi phí tại chỗ để dành dần. Khi một tháng thấp đến bất ngờ, bạn chỉ lùi giai đoạn chưa bắt đầu, không phải dừng giữa một việc đang dở.

Mỗi giai đoạn nên có bảng dự trù và dự phòng riêng, và chỉ bắt đầu khi tiền cho giai đoạn đó, kể cả dự phòng, đã có sẵn. Quy tắc này nghe chậm, nhưng với thu nhập lên xuống, chậm mà không đứt quãng vẫn nhanh hơn đi nhanh rồi phải bỏ dở.

Câu hỏi thường gặp

Thu nhập nền tính thế nào nếu mới làm tự do chưa đủ một năm?

Dùng số tháng đã có, lấy trung bình của khoảng một phần tư số tháng thấp nhất. Vì dữ liệu ít, nên trừ thêm một khoản an toàn và đặt quỹ đệm dày hơn cho tới khi có đủ mười hai tháng số liệu.

Có nên góp cho việc lớn một số cố định mỗi tháng không?

Nên có một phần cố định nhỏ đặt trên thu nhập nền, để giữ thói quen góp đều. Phần lớn hơn đến từ tháng cao, theo tỷ lệ đã quy ước trước. Như vậy tháng thấp vẫn góp được, tháng cao góp nhiều mà không phải quyết định lại từ đầu.

Quỹ đệm và quỹ việc lớn có để chung được không?

Có thể để chung một chỗ, nhưng nên ghi thành hai con số riêng. Khi tháng thấp phải rút, rút từ phần quỹ đệm trước. Nếu không tách, rất dễ dùng hết quỹ việc lớn để lấp tháng thấp mà không nhận ra.

Nên chọn thời điểm làm việc lớn vào lúc nào trong năm?

Thường là ngay sau mùa cao điểm của nghề, khi tiền vừa về và trước mùa thấp. Tránh làm vào chính mùa cao điểm, vì bạn sẽ vừa phải bỏ việc để lo, vừa mất phần thu nhập tốt nhất năm.

Người buôn bán có nên lấy vốn hàng ra dùng tạm cho việc lớn không?

Không nên. Vốn quay vòng là thứ tạo ra thu nhập; lấy ra dùng tạm thường làm thu nhập các tháng sau giảm, đúng lúc việc lớn cần tiền. Nếu thiếu, cân nhắc lùi hoặc chia nhỏ việc lớn trước.

Khách trả chậm có nên tính vào khả năng góp quỹ không?

Chỉ tính khi tiền đã về tài khoản. Có thể ghi phần công nợ ở một dòng riêng để theo dõi, nhưng không dùng nó để quyết định ký hợp đồng hay đặt cọc cho việc lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138