Điểm hoà vốn của một quán nhỏ là số sản phẩm phải bán mỗi tháng để tiền lãi gộp vừa đủ trả chi phí cố định. Công thức: lấy chi phí cố định một tháng chia cho lãi gộp mỗi sản phẩm (giá bán trừ chi phí biến đổi của sản phẩm đó), rồi chia tiếp cho số ngày mở cửa để ra số cần bán mỗi ngày.
Điểm hoà vốn tháng khác với thời gian thu hồi số tiền bỏ ra ban đầu. Quán có thể hoà vốn tháng sau vài tháng, nhưng cần nhiều năm mới thu lại được tiền sửa sang và thiết bị, có khi lâu hơn cả thời hạn hợp đồng thuê. Bài này đi qua cách phân loại chi phí, công thức, bảng độ nhạy với số giả định, cách tính thời gian thu hồi và các khoản hay bị bỏ sót làm điểm hoà vốn trông thấp hơn thực tế.
Hai câu hỏi khác nhau: hoà vốn tháng và thu hồi vốn
Câu hỏi thứ nhất là mỗi tháng quán có tự nuôi được mình không. Tức là tiền bán hàng, sau khi trừ tiền nguyên liệu, ly, hộp, hoa hồng, có đủ trả tiền thuê, tiền công, điện nước và các khoản lặp lại hằng tháng không. Đây là điểm hoà vốn tháng. Dưới mức này, mỗi tháng quán ăn vào vốn lưu động.
Câu hỏi thứ hai là bao lâu thì lấy lại số tiền đã bỏ ra ban đầu: sửa sang, thiết bị, phí chuyển nhượng, giấy tờ, khai trương và phần vốn lưu động đã hụt trong những tháng đầu. Câu này chỉ bắt đầu có câu trả lời khi quán đã vượt điểm hoà vốn tháng, vì chỉ phần dư trên điểm đó mới dùng để thu hồi.
Nhiều người gộp hai câu hỏi thành một, nghe "hoà vốn sau ba tháng" là tưởng đã lấy lại tiền. Thực ra đó chỉ là lúc quán ngừng ăn vào vốn. Khi lập kế hoạch, bạn tính cả hai, rồi so con số thứ hai với thời hạn hợp đồng thuê: nếu thời gian thu hồi dài hơn hợp đồng, cần biết trước để thương lượng hợp đồng dài hơn, giảm phần đầu tư, hoặc chấp nhận rủi ro một cách có ý thức.
Phân loại chi phí: cố định và biến đổi
Muốn dùng công thức, trước hết phải tách đúng hai loại. Chi phí biến đổi tăng giảm theo từng sản phẩm bán ra; chi phí cố định đến hằng tháng dù bán nhiều hay ít.
| Khoản | Loại | Ghi chú khi tính |
|---|---|---|
| Nguyên liệu, kể cả hao hụt | Biến đổi | Tính theo lượng mua vào, không theo công thức món |
| Ly, hộp, ống hút, túi mang về | Biến đổi | Chỉ tính cho phần bán mang đi |
| Hoa hồng kênh giao hàng, phí thanh toán | Biến đổi | Tính theo tỷ lệ trên giá bán của phần đi qua kênh đó |
| Tiền thuê, phí quản lý | Cố định | Tiền thuê trả theo quý thì chia đều ra tháng |
| Tiền công nhân viên theo tháng | Cố định | Người làm theo giờ có thể coi là bán cố định |
| Tiền công của chủ quán | Cố định | Ghi vào dù chưa rút |
| Điện, nước, gas, internet | Phần lớn cố định | Phần tăng theo lượng bán có thể bỏ qua với quán nhỏ |
| Khấu hao thiết bị và sửa chữa | Cố định | Giá trị thiết bị chia số tháng dự kiến dùng, cộng một khoản sửa chữa |
Hai dòng cuối là chỗ hay bị bỏ. Không tính khấu hao, bạn sẽ thấy quán có lãi cho tới ngày máy pha hỏng và phải thay mới mà không có tiền dành sẵn.
Công thức và một ví dụ tính
Công thức: số sản phẩm hoà vốn mỗi tháng bằng chi phí cố định một tháng chia cho lãi gộp mỗi sản phẩm. Lãi gộp mỗi sản phẩm bằng giá bán trung bình trừ chi phí biến đổi trung bình của một sản phẩm. Chia tiếp cho số ngày mở cửa trong tháng để ra số cần bán mỗi ngày.
Ví dụ với số giả định để minh hoạ, quy mọi thứ về "điểm" để tránh nhầm với giá thật. Giá bán trung bình một ly là 10 điểm. Chi phí biến đổi trung bình một ly, gồm nguyên liệu có hao hụt, ly, đá và phần hoa hồng chia đều, là 4 điểm. Lãi gộp mỗi ly là 10 trừ 4 bằng 6 điểm. Chi phí cố định một tháng là 18.000 điểm.
Số ly hoà vốn mỗi tháng là 18.000 chia 6 bằng 3.000 ly. Quán mở 30 ngày, vậy mỗi ngày cần bán trung bình 100 ly chỉ để đủ chi, chưa có chút lời nào. Nếu quán nghỉ bốn ngày mỗi tháng, mở 26 ngày, con số tăng lên khoảng 115 ly một ngày.
Con số 100 ly đó là thứ nên mang đi đối chiếu ngay: chỗ ngồi của quán có bao nhiêu, giờ cao điểm phục vụ được bao nhiêu ly một giờ, lượng người qua lại trước cửa có đủ không. Nếu tính ra số ly mỗi ngày vượt quá sức phục vụ của quầy, kế hoạch cần đổi trước khi ký mặt bằng, không phải sau.
Bảng độ nhạy: khi một con số thay đổi
Cùng ví dụ trên, đổi từng giả định để thấy số ly mỗi ngày (mở 30 ngày) dịch chuyển thế nào. Mọi số đều là giả định minh hoạ.
| Kịch bản | Lãi gộp mỗi ly | Chi cố định tháng | Số ly mỗi tháng | Số ly mỗi ngày |
|---|---|---|---|---|
| Gốc | 6 | 18.000 | 3.000 | 100 |
| Chi phí biến đổi tăng lên 5 (hao hụt cao hơn) | 5 | 18.000 | 3.600 | 120 |
| Thuê thêm một người, chi cố định 21.000 | 6 | 21.000 | 3.500 | khoảng 117 |
| Giá bán tăng lên 11, chi phí biến đổi giữ 4 | 7 | 18.000 | khoảng 2.571 | khoảng 86 |
| Biến đổi lên 5 và chi cố định 21.000 | 5 | 21.000 | 4.200 | 140 |
Dòng cuối cho thấy hai thay đổi nhỏ cộng lại đẩy số ly cần bán tăng 40 phần trăm. Đây là lý do tháng đầu nên đo hao hụt thật và chưa vội thuê thêm người: hai con số này tác động lên điểm hoà vốn mạnh hơn nhiều người nghĩ.
Thời gian thu hồi số tiền bỏ ra ban đầu
Công thức: thời gian thu hồi bằng tổng tiền đã bỏ ra ban đầu chia cho phần lời mỗi tháng sau khi đã vượt điểm hoà vốn. Tiền bỏ ra ban đầu gồm sửa sang, thiết bị, phí chuyển nhượng, giấy tờ, khai trương và phần vốn lưu động đã hụt. Cọc không tính, vì cọc sẽ về.
Tiếp ví dụ: giả định tiền bỏ ra ban đầu là 360.000 điểm. Sau giai đoạn đầu, quán bán ổn định 150 ly mỗi ngày, tức 4.500 ly mỗi tháng. Lãi gộp 4.500 nhân 6 bằng 27.000 điểm, trừ chi cố định 18.000 còn 9.000 điểm lời mỗi tháng. Thời gian thu hồi là 360.000 chia 9.000 bằng 40 tháng, tức hơn ba năm.
Nếu hợp đồng thuê chỉ 24 tháng, tới lúc hết hợp đồng quán mới thu hồi được 24 nhân 9.000 bằng 216.000 điểm, còn 144.000 điểm chưa về. Nếu chủ nhà không gia hạn hoặc tăng giá mạnh, phần này rất khó lấy lại. Con số này không nói quán nên mở hay không, nó chỉ cho bạn biết cần thương lượng hợp đồng bao lâu, hoặc nên giảm phần đầu tư ban đầu xuống mức nào.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: tiền bỏ ra ban đầu phải gồm cả phần vốn lưu động đã hụt trong những tháng chưa tới điểm hoà vốn. Nếu ba tháng đầu quán hụt tổng cộng 27.000 điểm, con số cần thu hồi trong ví dụ là 387.000 chứ không phải 360.000, và thời gian thu hồi là 387.000 chia 9.000 bằng 43 tháng. Những tháng lỗ đầu tiên vì vậy kéo dài cả quãng đường thu hồi phía sau.
Những khoản làm điểm hoà vốn trông thấp hơn thật
Khi tự tính, kiểm lại xem các khoản sau đã nằm trong công thức chưa:
- Tiền công của chủ quán, kể cả khi chủ quán chưa rút lương.
- Hao hụt nguyên liệu, đồ pha thử, đồ bỏ cuối ngày, đồ mời người quen.
- Hoa hồng kênh giao hàng và phí nhận thanh toán, tính trên phần doanh thu đi qua các kênh đó.
- Khấu hao thiết bị và quỹ sửa chữa, nhất là máy chạy cả ngày.
- Tiền thuê trả trước theo quý hoặc năm, chia đều ra tháng.
- Thuế, phí định kỳ của hộ kinh doanh theo quy định hiện hành.
- Ngày nghỉ lễ, ngày mưa bão, mùa vắng: số ngày bán thật trong năm ít hơn 365.
Mỗi khoản thiếu làm hoặc chi phí cố định nhỏ đi, hoặc lãi gộp lớn lên, nên số ly hoà vốn tính ra thấp hơn thực tế. Khi bổ sung đủ, đừng ngạc nhiên nếu con số tăng thêm một phần năm hay một phần tư: đó là con số thật, và biết sớm thì còn chỉnh được.
Kiểm lại điểm hoà vốn sau khi mở
Con số tính trước khi mở chỉ là giả định. Sau khi bán thật, làm lại phép tính theo nhịp sau để biết quán đang ở đâu:
- Hai tuần đầu: ghi mỗi ngày tổng tiền nguyên liệu mua vào, đồ mang về đã dùng và số sản phẩm bán ra.
- Cuối tuần thứ hai: chia tổng chi phí biến đổi cho số sản phẩm để ra chi phí biến đổi thật mỗi sản phẩm; chia doanh thu cho số sản phẩm để ra giá bán trung bình thật.
- Tính lại lãi gộp thật, rồi tính lại số sản phẩm hoà vốn mỗi ngày.
- Cuối tháng đầu: cộng mọi khoản cố định đã chi thật, kể cả những khoản lúc trước chưa nghĩ tới, để ra chi phí cố định thật.
- So số bán trung bình mỗi ngày với số hoà vốn mới. Ghi khoảng cách giữa hai số, theo dõi xem mỗi tuần khoảng cách đó hẹp lại hay giãn ra.
- Mỗi quý: tính lại thời gian thu hồi theo phần lời thật, đặt cạnh thời hạn còn lại của hợp đồng thuê.
Điều đáng theo dõi không phải là một ngày đông hay một ngày vắng, mà là xu hướng của khoảng cách giữa số bán thật và số hoà vốn. Khoảng cách thu hẹp đều qua từng tuần là dấu hiệu tốt hơn bất kỳ ngày khai trương đông khách nào.
Câu hỏi thường gặp
Điểm hoà vốn tháng khác thời gian thu hồi vốn thế nào?
Điểm hoà vốn tháng là mức bán để tiền lãi gộp vừa đủ chi phí cố định của tháng đó. Thời gian thu hồi vốn là số tháng cần để phần lời sau điểm hoà vốn bù lại toàn bộ tiền đã bỏ ra ban đầu.
Chi phí biến đổi của một ly gồm những gì?
Gồm nguyên liệu tính cả hao hụt, ly, nắp, ống hút, đá, túi mang về, và phần hoa hồng hay phí thanh toán nếu bán qua kênh có thu phí. Nên tính theo lượng mua vào thực tế sau hai tuần bán.
Quán bán nhiều món giá khác nhau thì tính lãi gộp thế nào?
Dùng giá bán trung bình và chi phí biến đổi trung bình theo cơ cấu món bán ra. Sau một tháng, lấy tổng doanh thu trừ tổng chi phí biến đổi rồi chia cho tổng số sản phẩm để ra lãi gộp trung bình thật.
Có nên tính tiền thuê trả trước theo năm vào chi phí tháng không?
Có, chia đều ra từng tháng. Điểm hoà vốn là phép tính theo tháng nên mọi khoản trả theo kỳ dài đều phải quy về tháng, nếu không tháng trả tiền thuê sẽ trông như tháng lỗ nặng còn các tháng khác lại trông như lãi.
Tính ra số ly mỗi ngày quá cao thì nên làm gì?
Đối chiếu với số chỗ ngồi, tốc độ phục vụ và lượng người qua lại. Nếu vượt quá sức quán, hãy xem lại chi phí cố định, hao hụt, giá bán hoặc quy mô quán trước khi ký mặt bằng, thay vì hy vọng bán vượt sức.
Thời gian thu hồi dài hơn hợp đồng thuê có ý nghĩa gì?
Có nghĩa là nếu hết hợp đồng mà không được gia hạn, một phần tiền bỏ ra ban đầu sẽ không về. Biết trước giúp bạn thương lượng thời hạn dài hơn hoặc giảm phần đầu tư cho phù hợp.