Chi phí ở cữ là khối chi của khoảng bốn đến sáu tuần đầu sau sinh, gồm bốn phần: người chăm mẹ và bé, ăn uống của mẹ, khám lại và đồ dùng phát sinh, chi phí nhà ở tăng. Phần người chăm quyết định gần hết độ lớn của khối này, có thể chênh nhau vài lần giữa nhờ người thân và thuê dịch vụ.
Trong ví dụ minh hoạ của Tiên Liệu, khối ở cữ chiếm khoảng 15% tổng chi chặng sinh con, xấp xỉ khối đi sinh, nhưng lại hay bị dự trù sơ sài vì nhiều người nghĩ "có bà lo rồi". Bài này giúp bạn so các phương án trên cùng một khung và liệt kê khoản hay quên. Các con số là đơn vị tròn giả định để minh hoạ, không phải giá thật. Bài không bàn chuyện kiêng khem hay chăm sóc y tế, phần đó bạn hỏi nhân viên y tế.
Ba phương án người chăm: quy về cùng một khung để so
Nhờ người thân không phải là miễn phí, nó chỉ đổi tiền công sang khoản khác. So đúng là tính đủ mọi dòng của từng phương án trong cùng số ngày.
| Dòng chi | Ông bà, người thân lên giúp | Thuê người giúp theo tháng | Dịch vụ chăm mẹ và bé theo buổi hoặc trọn gói |
|---|---|---|---|
| Tiền công | Thường không có, nhưng nên có quà cảm ơn | Công tháng × số tháng | Giá gói hoặc số buổi × giá buổi |
| Đi lại | Vé xe khứ hồi, có khi nhiều chuyến | Thường không có | Có thể tính phí đi lại |
| Ăn ở thêm người | Ăn uống thêm một đến hai người | Ăn uống, có khi chỗ ngủ | Thường không có |
| Chi phí người ở quê | Có người phải trông nhà, ruộng vườn hộ | Không có | Không có |
| Ngày nghỉ của bố | Ít hơn | Ít hơn | Có thể nhiều hơn ngoài giờ dịch vụ |
| Số của bạn | …… | …… | …… |
Minh hoạ với số giả định cho 30 ngày: phương án ông bà lên giúp gồm đi lại 1 đơn vị, ăn uống thêm 2 đơn vị, quà cảm ơn 2 đơn vị, tổng 5 đơn vị. Thuê người giúp theo tháng giả định 8 đơn vị tiền công cộng 1,5 đơn vị ăn uống, tổng 9,5 đơn vị. Dịch vụ theo buổi giả định 20 buổi × 0,6 đơn vị là 12 đơn vị. Chênh lệch rõ, nhưng con số chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là sức khoẻ của ông bà và sự hợp nhau trong nhà.
Ăn uống và đồ dùng của mẹ trong tháng đầu
Ăn uống của mẹ. Bữa ăn của mẹ sau sinh thường nấu riêng, nhiều bữa hơn trong ngày. Cách ước lượng: chi phí đi chợ một tuần của cả nhà trước khi sinh, cộng thêm một phần cho các bữa riêng của mẹ. Ghi lại tuần đầu sau sinh rồi nhân lên là sát nhất. Chế độ ăn cụ thể bạn hỏi nhân viên y tế, đừng mua theo danh sách truyền miệng vì vừa tốn vừa chưa chắc hợp.
Đồ dùng cá nhân sau sinh. Băng vệ sinh loại dùng sau sinh, quần lót dùng một lần, áo cho con bú, miếng lót thấm sữa, khăn. Khối này nhỏ nhưng tiêu nhanh trong hai tuần đầu, nên mua đủ cho hai tuần, sau đó mua thêm theo nhu cầu thật.
Dụng cụ cho con bú. Máy hút sữa, bình trữ, túi trữ, nếu cần. Đây là món đắt nhất trong nhóm này; nhiều người mua ngay rồi không dùng tới, cũng có người cần gấp. Cách an toàn là tìm hiểu trước, chờ vài ngày sau sinh mới quyết định, và hỏi xem có thể thuê hoặc mượn không.
Quần áo của mẹ. Cỡ người thay đổi trong mấy tháng sau sinh, đừng mua nhiều cùng lúc. Vài bộ mặc nhà rộng, dễ cho con bú là đủ cho tháng đầu.
Khoản hay quên trong tháng ở cữ
Những khoản dưới đây không ai báo trước, và chúng dồn vào đúng lúc cả nhà mệt nhất.
- Khám lại cho mẹ và bé theo lịch hẹn khi xuất viện, cộng đi lại; bé có thể có thêm buổi kiểm tra vàng da hoặc cân đo.
- Điện nước tăng vì giặt hằng ngày, đun nước, điều hoà hoặc máy sưởi chạy gần như cả ngày đêm.
- Đồ ăn sẵn, đặt cơm những ngày người chăm mệt hoặc đi vắng.
- Quà cảm ơn người chăm, kể cả khi người chăm là ông bà, cộng vé xe về quê.
- Tã và khăn cỡ sơ sinh tiêu nhanh hơn dự tính, và bé có thể lên cỡ sớm.
- Đồ dùng mua thêm sau khi về nhà: chậu tắm khác cỡ, nhiệt kế, khăn, vì những món đã mua không hợp.
- Khách đến thăm: nước uống, bánh trái tiếp khách, đặc biệt dịp đầy tháng.
- Ngày nghỉ không lương của bố nếu số ngày nghỉ theo chế độ không đủ.
Gom nhóm này lại, nhiều gia đình thấy nó bằng khoảng một phần tư khối ở cữ. Nếu chưa có số, đặt tạm 25% phần người chăm và ăn uống cộng lại, rồi điều chỉnh sau tuần đầu.
Dòng tiền trong bốn tuần đầu: tiền ra theo tuần
Chi phí ở cữ không chia đều. Tuần đầu nặng vì mua bổ sung và khám lại; tuần ba, tuần bốn ổn định hơn. Bảng minh hoạ dưới dùng tổng khối 15 đơn vị giả định.
| Tuần | Khoản chính | Đơn vị minh hoạ | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 | Mua bổ sung đồ mẹ và bé, khám lại, đi lại, ông bà lên | 5 | …… |
| Tuần 2 | Ăn uống của mẹ, tã, điện nước, người chăm | 3,5 | …… |
| Tuần 3 | Ăn uống, tã, người chăm | 3 | …… |
| Tuần 4 | Ăn uống, tã, quà cảm ơn, đầy tháng | 3,5 | …… |
Cộng 5 + 3,5 + 3 + 3,5 = 15 đơn vị. Nếu khối đi sinh còn dư tiền do chi theo kịch bản thấp, chuyển ngay sang quỹ tuần một và tuần hai. Phần đầy tháng nếu tổ chức lớn nên tính riêng thành một việc hiếu hỉ, không để lẫn vào khối ở cữ, vì nó dễ phình ra và che mất các khoản thiết yếu.
Một cách giữ nhịp đơn giản: đầu mỗi tuần, chuyển số tiền của tuần đó từ quỹ chung sang một ví chi tiêu riêng cho mẹ và bé. Hết tuần còn dư thì cộng sang tuần sau, thiếu thì nhìn lại xem khoản nào vượt và vì sao. Cách này giúp người đang chăm biết rõ mình được chi bao nhiêu mà không phải hỏi lại mỗi lần đi chợ, và giúp vợ chồng phát hiện sớm khoản đang phình ra thay vì đợi hết tháng mới cộng sổ.
Tình huống minh hoạ: nhà anh Tuấn chọn kết hợp hai phương án
Tình huống giả định. Anh Tuấn và chị Mai sống ở thành phố, mẹ chị Mai ở tỉnh khác còn đi làm, chỉ lên được hai tuần đầu. Hai người tính phương án kết hợp: hai tuần đầu bà ngoại lên giúp, hai tuần sau thuê người giúp theo buổi sáng, buổi chiều anh Tuấn về sớm.
Số giả định: bà lên hai tuần gồm vé xe khứ hồi 1 đơn vị, ăn uống thêm 1 đơn vị, quà cảm ơn và quà cho ông ở nhà 1,5 đơn vị, cộng 3,5 đơn vị. Hai tuần sau thuê 12 buổi sáng, mỗi buổi 0,4 đơn vị, là 4,8 đơn vị. Ăn uống của mẹ bốn tuần 3 đơn vị, đồ dùng của mẹ 1 đơn vị, khám lại và đi lại 1 đơn vị, điện nước tăng 0,5 đơn vị. Tổng 3,5 + 4,8 + 3 + 1 + 1 + 0,5 = 13,8 đơn vị.
Cộng 25% cho khoản hay quên, khoảng 3,5 đơn vị, khối ở cữ là 17,3 đơn vị. Hai người thấy cao hơn mức 15 đơn vị trong bảng tổng, nên quyết định không mua máy hút sữa trước, chờ xem có cần không, và hỏi mượn nôi của người thân. Khoản tiết kiệm được đủ bù phần vượt.
Dự phòng cho tháng ở cữ: bao nhiêu và giữ cho việc gì
Tháng ở cữ có hai rủi ro tiền bạc riêng: người chăm phải về sớm hoặc không hợp, buộc gia đình đổi phương án giữa chừng; và mẹ hoặc bé cần khám thêm ngoài lịch. Hai việc này đều khó đoán, nên ngoài 25% cho khoản hay quên đã nói, gia đình nên giữ thêm một khoản dự phòng bằng khoảng một tuần chi phí của phương án người chăm đắt nhất mà mình có thể phải chuyển sang.
Minh hoạ với số giả định ở bảng phương án: nếu gia đình chọn ông bà lên giúp nhưng phương án dự phòng là thuê người theo tháng, một tuần thuê người khoảng 9,5 chia 4, xấp xỉ 2,4 đơn vị. Đó là khoản cần để riêng. Nếu ông bà ở đủ tháng, khoản này chuyển sang quỹ tháng thứ hai, khi chi phí sữa, tã bắt đầu ổn định và thu nhập của mẹ vẫn chưa có.
Để dự phòng không bị tiêu lẫn, nhiều gia đình giao cho một người giữ, thường là người không trực tiếp đi chợ hay mua đồ cho bé. Mỗi lần dùng, ghi lại lý do. Cuối tháng ở cữ nhìn lại danh sách, bạn có dữ liệu thật để dự trù cho lần sinh sau hoặc để chia sẻ với người thân sắp sinh.
Sai lầm hay gặp khi dự trù tháng ở cữ
Coi người thân lên giúp là không tốn gì. Đi lại, ăn ở thêm người, quà cảm ơn và chi phí ở quê cộng lại có khi bằng một nửa tiền thuê người. Không ghi ra thì khoản này sẽ lấy từ quỹ ăn uống của mẹ.
Mua đủ đồ cho mẹ theo danh sách truyền miệng. Nhiều món chỉ dùng vài lần hoặc không hợp. Mua đủ cho hai tuần đầu rồi mua thêm theo nhu cầu thật là cách đỡ phí nhất.
Không có phương án hai về người chăm. Khi người chăm phải về đột ngột, gia đình thường thuê gấp với giá cao hơn. Hỏi trước vài nơi cho thuê người giúp và giữ sẵn khoản một tuần.
Gộp tiệc đầy tháng vào chi phí ở cữ. Tiệc dễ phình to theo danh sách khách, che mất các khoản thiết yếu. Dự trù riêng, có trần chi rõ ràng.
Không ghi chép chi tiêu tuần đầu. Tuần đầu là dữ liệu quý nhất để dự trù ba tuần sau và những tháng tiếp theo. Chỉ cần ghi tổng mỗi ngày theo bốn nhóm là đủ dùng.
Câu hỏi thường gặp
Ở cữ kéo dài bao lâu để tính chi phí?
Để dự trù, nên tính khoảng bốn đến sáu tuần sau sinh, tuỳ phong tục gia đình và sức khoẻ của mẹ. Nếu ông bà hoặc người giúp ở lâu hơn, nhân thêm số tuần theo chi phí tuần ổn định, thường là tuần thứ ba.
Nhờ ông bà chăm có thật sự rẻ hơn thuê người không?
Thường rẻ hơn về tiền, nhưng không miễn phí: có đi lại, ăn uống thêm người, quà cảm ơn và có khi chi phí cho người ở quê trông nhà hộ. Tính đủ các dòng này rồi mới so, và cân nhắc cả sức khoẻ của ông bà.
Dịch vụ chăm mẹ và bé nên hỏi những gì trước khi thuê?
Hỏi rõ giá theo buổi hay theo gói, mỗi buổi bao lâu, gồm những việc gì, phí đi lại, chính sách khi phải huỷ hoặc dời buổi, và người làm có cố định không. Đề nghị ghi các điều này ra giấy để tránh tranh cãi sau.
Có nên mua máy hút sữa trước khi sinh không?
Không bắt buộc. Nhiều người mua rồi không dùng, nhiều người lại cần sau vài ngày. Cách an toàn về tiền là tìm hiểu trước, chờ sau sinh vài ngày rồi quyết định, hoặc hỏi thuê, mượn trong thời gian đầu.
Tiệc đầy tháng có nên tính vào chi phí ở cữ không?
Không nên. Nếu tổ chức, hãy dự trù riêng thành một việc hiếu hỉ với danh sách khách và mâm cỗ riêng. Để lẫn vào khối ở cữ dễ làm khoản này phình to và lấn mất tiền cho các nhu cầu thiết yếu của mẹ và bé.