Mua hay thuê thiết bị hỗ trợ người già nên quyết theo một phép tính đơn giản: lấy giá mua chia cho tiền thuê một tháng, ra số tháng hoà vốn. Nếu dự kiến dùng ít hơn số tháng đó thì thuê lợi hơn; dùng lâu hơn thì mua lợi hơn. Với thiết bị chỉ cần sau một đợt nằm viện hoặc giai đoạn hồi phục, thuê thường hợp lý; với thiết bị dùng lâu dài như khung tập đi, gậy, ghế tắm, mua thường hợp lý.
Ngoài thiết bị, có một nhóm chi phí đều đặn hơn mà gia đình hay đánh giá thấp: vật tư tiêu hao như tã người lớn, tấm lót, găng tay, dung dịch vệ sinh. Bài này giúp bạn lập danh sách theo mức độ cha mẹ cần, tính mua hay thuê, và dự trù vật tư theo tháng. Không có giá thật trong bài; các con số là số tròn giả định quy về đơn vị để minh hoạ. Việc chọn loại thiết bị phù hợp với tình trạng của cha mẹ nên hỏi nhân viên y tế đang theo dõi.
Danh sách thiết bị theo mức độ cha mẹ cần người
Không cần mua tất cả cùng lúc. Bảng dưới xếp thiết bị theo giai đoạn để bạn biết lúc nào nên nghĩ tới món nào.
| Giai đoạn | Thiết bị thường cần | Loại khoản | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Còn đi lại được, cần phòng ngã | Gậy, ghế tắm, thảm chống trơn, đèn cảm ứng, chuông gọi | Mua một lần | Món nhỏ, dùng lâu, nên mua |
| Đi lại khó, cần vịn | Khung tập đi, bô hoặc ghế vệ sinh đặt cạnh giường, tay vịn rời | Mua hoặc thuê | Khung tập đi dùng lâu thường mua |
| Ra ngoài cần người đẩy | Xe lăn gấp gọn | Mua hoặc thuê | Nếu chỉ dùng đi khám thì có thể thuê theo lượt |
| Nằm nhiều, cần người đỡ dậy | Giường có nâng hạ, nệm chống loét, bàn ăn trên giường | Thường thuê trước | Nhu cầu có thể thay đổi sau vài tháng |
| Cần theo dõi tại nhà | Máy đo huyết áp, nhiệt kế, các thiết bị khác theo chỉ định | Mua hoặc thuê theo chỉ định | Hỏi nhân viên y tế trước khi mua |
Nguyên tắc chung: món rẻ, dùng lâu, dùng riêng một người như gậy hay ghế tắm thì mua; món đắt, cồng kềnh, chưa chắc dùng lâu như giường nâng hạ thì thuê trước, quyết định mua sau khi đã dùng ba bốn tháng và biết chắc còn cần.
Công thức số tháng hoà vốn: mua hay thuê
Số tháng hoà vốn bằng giá mua cộng chi phí vận chuyển lắp đặt khi mua, chia cho tiền thuê một tháng. Nếu khi thuê có đặt cọc thì cọc không tính vào chi phí vì sẽ được trả lại, nhưng phải có tiền sẵn để đặt.
Ví dụ giả định, số tròn: một giường nâng hạ giá mua 30 đơn vị, vận chuyển lắp đặt 2 đơn vị, tổng 32 đơn vị. Thuê một tháng 2 đơn vị, đặt cọc 10 đơn vị. Số tháng hoà vốn là 32 chia 2, bằng 16 tháng. Nếu dự kiến dùng sáu tháng sau một đợt hồi phục, thuê tốn 12 đơn vị, rẻ hơn mua 20 đơn vị. Nếu dùng hai năm, thuê tốn 48 đơn vị, mua chỉ tốn 32 đơn vị cộng sửa chữa vặt.
Cần thêm hai điều chỉnh. Một là giá trị bán lại: nếu mua rồi sau này bán lại hoặc cho người khác được một phần, số tháng hoà vốn ngắn hơn. Giả định bán lại được 10 đơn vị, chi phí ròng khi mua còn 22 đơn vị, hoà vốn sau 11 tháng. Hai là sửa chữa và bảo trì: khi thuê, bên cho thuê thường lo sửa; khi mua, gia đình tự lo. Với thiết bị có động cơ, cộng thêm một khoản sửa chữa mỗi năm vào phần mua.
Nếu chưa biết sẽ dùng bao lâu, cách an toàn là thuê ba tháng đầu. Ba tháng đủ để thấy cha mẹ hồi phục theo hướng nào; tiền thuê ba tháng là cái giá cho thông tin đó, thường rẻ hơn rủi ro mua một món rồi để góc nhà.
Vật tư tiêu hao: khoản đều tháng nào cũng có
Thiết bị mua một lần, còn vật tư thì tháng nào cũng mua. Với người nằm nhiều, khoản này có thể ngang tiền thuê giường. Tính theo mức dùng một tuần rồi nhân lên.
| Vật tư | Cách ước lượng | Lưu ý khi dự trù | Số của bạn mỗi tháng |
|---|---|---|---|
| Tã người lớn | Số miếng một ngày × 30 | Ban đêm có thể dùng loại khác ban ngày | …… |
| Tấm lót giường | Số tấm một ngày × 30 | Dùng nhiều hơn khi cha mẹ ốm | …… |
| Khăn ướt, khăn giấy | Mức dùng một tuần × 4,3 | Hay bị tính thiếu | …… |
| Găng tay, khẩu trang | Hộp một tuần × 4,3 | Người chăm dùng mỗi lần vệ sinh | …… |
| Dung dịch vệ sinh, kem bôi theo dặn dò | Chai hoặc tuýp một tháng | Hỏi nhân viên y tế loại phù hợp | …… |
| Ga, vỏ gối thay thêm | Số bộ dự phòng | Mua một lần, thay sau vài tháng | …… |
| Pin, sạc cho thiết bị | Theo số thiết bị | Chuông gọi, đèn, máy đo | …… |
Khi mua vật tư, nhiều nhà mua theo thùng để có giá tốt hơn. Cách này chỉ lợi khi đã biết chắc loại và cỡ phù hợp; mua thùng lớn ngay tuần đầu rồi phát hiện sai cỡ là khoản lãng phí hay gặp. Mua nhỏ hai tuần đầu, sau đó mới mua theo thùng.
Khoản hay quên khi mua hoặc thuê thiết bị
Những khoản dưới đây thường không nằm trong giá niêm yết của thiết bị nhưng gia đình nào cũng gặp.
- Tiền đặt cọc khi thuê: không mất nhưng phải có tiền sẵn, thường bằng vài tháng tiền thuê.
- Vận chuyển và lắp đặt, nhất là giường lên tầng hoặc vào hẻm nhỏ.
- Thu hồi khi trả: có nơi tính phí lấy lại thiết bị.
- Hư hỏng khi thuê: ai chịu, trừ cọc thế nào, cần hỏi trước.
- Nệm phù hợp với giường thường bán riêng, không đi kèm khung giường.
- Điện cho giường điện, nệm có bơm hơi chạy liên tục.
- Chỗ để: xe lăn, khung tập đi chiếm diện tích, có nhà phải dời đồ đạc hoặc bỏ bớt.
- Sửa chữa sau năm đầu: bánh xe, phanh, động cơ, ốc vít lỏng.
Với thiết bị cũ mua lại, cộng thêm khoản kiểm tra, thay phụ tùng mòn và vệ sinh khử khuẩn. Đồ cũ có thể rẻ hơn nhiều, nhưng hãy so tổng sau khi đã cộng các khoản này, và chỉ mua khi thấy rõ tình trạng thực tế.
Tiền cần có sẵn theo từng mốc
Thiết bị thường cần gấp nhất vào ngày ra viện hoặc ngay sau một lần ngã, đúng lúc tiền đang dồn cho việc khác. Bảng dưới chia theo mốc để bạn biết khoản nào phải có sẵn, khoản nào trả dần. Tỷ lệ tính trên tổng tiền thiết bị và vật tư của bốn tháng đầu, giả định là 100 phần.
| Mốc | Khoản | Tỷ lệ minh hoạ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trước ngày ra viện một hai ngày | Cọc thuê giường, xe lăn; vận chuyển lắp đặt | Cọc để riêng, không tính vào 100 phần; vận chuyển khoảng 5 phần | Gọi bên cho thuê từ lúc bác sĩ báo ngày ra viện dự kiến |
| Tuần đầu ở nhà | Đồ mua riêng: nệm, khung tập đi, ghế vệ sinh cạnh giường; vật tư hai tuần | Khoảng 25 phần | Mua gói nhỏ vật tư để thử cỡ |
| Tháng một đến tháng bốn | Tiền thuê hằng tháng, vật tư hằng tháng | Khoảng 70 phần, chia đều bốn tháng | Đây là khoản góp đều của anh chị em |
| Khi trả thiết bị | Nhận lại cọc, trừ phí thu hồi nếu có | Cọc về lại quỹ đệm | Nhớ chụp ảnh lúc nhận để đối chiếu |
Ba mốc có chi cộng lại 5 + 25 + 70 = 100 phần; tiền cọc đi riêng và quay về quỹ khi trả thiết bị. Điều đáng chú ý là chỉ khoảng ba mươi phần cần có ngay trong tuần đầu, phần lớn còn lại trả dần theo tháng. Biết điều này giúp gia đình không phải bán vội tài sản hay vay gấp trong ngày ra viện.
Tình huống giả định: bà Lan sau một đợt nằm viện
Tình huống giả định, số tròn để minh hoạ. Bà Lan bảy mươi chín tuổi ra viện, bác sĩ dặn cần nằm nghỉ và tập đi dần. Gia đình cần giường nâng hạ, nệm chống loét, xe lăn để đi tái khám và khung tập đi.
Gia đình tính như sau. Giường nâng hạ dự kiến dùng khoảng bốn tháng, thuê 2 đơn vị mỗi tháng, tổng 8 đơn vị, cọc 10 đơn vị trả lại khi xong. Nệm chống loét mua 3 đơn vị vì là đồ dùng riêng. Xe lăn chỉ dùng cho tái khám hai lần mỗi tháng, thuê theo tháng 1 đơn vị, bốn tháng 4 đơn vị. Khung tập đi mua 1,5 đơn vị vì bà sẽ dùng lâu dài. Vật tư mỗi tháng 2 đơn vị, bốn tháng 8 đơn vị.
Tổng chi bốn tháng: 8 + 3 + 4 + 1,5 + 8 = 24,5 đơn vị, cộng 10 đơn vị tiền cọc cần có sẵn. Sau bốn tháng, bà Lan đi lại được với khung tập đi, gia đình trả giường và xe lăn, nhận lại cọc. Nếu ngày đầu mua giường và xe lăn, số tiền bỏ ra ngay sẽ lớn hơn nhiều và hai món đó giờ đang nằm ở góc nhà. Cái gia đình rút ra là thuê trong giai đoạn chưa rõ, mua khi đã rõ.
Sai lầm hay gặp khi sắm thiết bị cho cha mẹ
Mua ngay trong lúc gấp. Ngày ra viện là ngày cả nhà vội nhất, dễ mua món đắt nhất được giới thiệu. Thuê ngắn hạn cho tuần đầu, rồi mới quyết định.
Không hỏi nhân viên y tế loại nào phù hợp. Mỗi tình trạng cần loại thiết bị khác, mua sai phải mua lại. Hỏi nhân viên y tế đang theo dõi cha mẹ trước khi chọn.
Quên vật tư khi dự trù. Thiết bị chỉ tốn một lần, vật tư tốn mỗi tháng. Gia đình dự trù đủ tiền mua giường nhưng hụt tiền tã từ tháng thứ hai là chuyện thường gặp.
Không đo cửa, lối đi trước khi mua. Xe lăn không qua được cửa nhà vệ sinh, giường không vào được phòng là chuyện có thật. Đo trước khi mua hoặc hỏi bên thuê cho thử.
Thuê mà không đọc kỹ điều kiện trả. Có nơi tính tối thiểu ba tháng, trả sớm vẫn phải trả đủ; có nơi trừ cọc khi thiết bị trầy xước nhẹ. Hỏi rõ thời hạn tối thiểu, cách tính khi trả sớm, mức trừ cọc, rồi chụp ảnh tình trạng thiết bị lúc nhận để đối chiếu khi trả.
Câu hỏi thường gặp
Thuê giường bệnh hay mua thì lợi hơn?
Tính số tháng hoà vốn bằng giá mua cộng vận chuyển chia tiền thuê một tháng. Nếu dự kiến dùng ngắn hơn số tháng này thì thuê lợi hơn. Khi chưa rõ cha mẹ cần bao lâu, thuê ba tháng đầu rồi quyết định là cách an toàn.
Tiền đặt cọc khi thuê thiết bị có tính vào chi phí không?
Không tính vào chi phí vì sẽ được trả lại khi trả thiết bị nguyên trạng. Tuy vậy, gia đình phải có tiền sẵn để đặt, nên ghi vào cột tiền cần chuẩn bị trong bảng dự trù, tách khỏi cột chi phí thật.
Vật tư như tã, tấm lót mỗi tháng nên dự trù thế nào?
Đếm mức dùng thật trong một tuần đầu, nhân lên thành tháng, cộng thêm khoảng một phần mười cho những ngày cha mẹ ốm hoặc dùng nhiều hơn. Sau một tháng theo dõi, điều chỉnh lại theo số thật.
Có nên mua thiết bị cũ không?
Có thể, nếu kiểm tra được tình trạng thực tế và cộng đủ khoản thay phụ tùng mòn, vệ sinh khử khuẩn. Với món tiếp xúc trực tiếp với cơ thể như nệm, nhiều gia đình chọn mua mới vì lý do vệ sinh.
Những thiết bị nào nên mua ngay khi cha mẹ bắt đầu yếu?
Các món rẻ, dùng lâu, giảm nguy cơ ngã như gậy, ghế tắm, thảm chống trơn, đèn cảm ứng, chuông gọi. Những món này dùng được nhiều năm và thường đáng mua hơn là thuê. Món lớn để khi thật cần.
Ai nên giữ việc theo dõi thiết bị thuê?
Nên giao cho một người, ghi ngày thuê, tiền cọc, hạn trả, số điện thoại bên cho thuê ở một chỗ cả nhà xem được. Khi nhiều người cùng lo, dễ quên hạn trả và phải trả thêm tiền thuê cho những tháng không dùng.