Muốn so báo giá xây nhà trọn gói với khoán nhân công, bạn phải đưa cả hai về cùng một danh mục: ai mua vật tư nào, ai chịu hao hụt, ai lo điện nước thi công, ai giám sát. Khoán nhân công thường trông rẻ hơn trên giấy, nhưng sau khi cộng hao hụt, thời gian và rủi ro tự quản, chênh lệch thật hay nhỏ hơn nhiều.
Ba báo giá đặt cạnh nhau hiếm khi so được ngay vì mỗi bên ghi theo cách riêng: bên ghi theo mét vuông, bên ghi theo hạng mục, bên bỏ hẳn phần điện nước. Bài này hướng dẫn tách từng báo giá thành các dòng chung, cộng phần “chủ nhà tự lo” của từng phương án, và tính thêm chi phí ẩn của việc tự mua vật tư. Mục tiêu không phải tìm báo giá thấp nhất mà tìm báo giá bạn hiểu rõ nhất. Mọi số tiền trong ví dụ là số tròn giả định.
Ba kiểu hợp đồng và ai mua gì
Trước khi so số, xác định mỗi báo giá thuộc kiểu nào. Cùng một căn nhà, ba kiểu này chuyển trách nhiệm theo ba cách khác nhau.
| Phần việc | Trọn gói đến bàn giao | Trọn gói phần thô | Khoán nhân công |
|---|---|---|---|
| Nhân công phần thô | Nhà thầu | Nhà thầu | Đội thợ |
| Vật tư phần thô | Nhà thầu | Nhà thầu | Chủ nhà |
| Vật tư hoàn thiện | Nhà thầu, theo danh mục | Chủ nhà | Chủ nhà |
| Nhân công hoàn thiện | Nhà thầu | Thường nhà thầu | Đội thợ, có khi tách đội |
| Hao hụt vật tư | Nhà thầu chịu | Nhà thầu chịu phần thô | Chủ nhà chịu |
| Điều phối, mua bán, nhận hàng | Nhà thầu | Chia đôi | Chủ nhà |
| Bảo hành | Một đầu mối | Hai đầu mối | Nhiều đầu mối |
Đọc bảng theo cột, bạn thấy khoán nhân công không chỉ rẻ hơn mà còn chuyển sang bạn bốn trách nhiệm: mua vật tư, chịu hao hụt, điều phối, và đứng giữa khi có lỗi bảo hành. Mỗi trách nhiệm đều có giá, chỉ là không ai báo giá cho nó.
Chi phí ẩn của việc tự mua vật tư
Hao hụt cao hơn. Khi không ai chịu hao hụt ngoài chủ nhà, thợ ít có lý do tiết kiệm. Nên cộng thêm khoảng 3–7% giá trị vật tư so với mức hao hụt nhà thầu tự chịu.
Thời gian của bạn. Đi chọn, hỏi giá, nhận hàng, đếm hàng, xử lý hàng lỗi. Nếu bạn phải nghỉ làm, hãy quy số ngày nghỉ ra thu nhập bị mất và đưa vào bảng so.
Thợ chờ vật tư. Vật tư về chậm một ngày là đội thợ nghỉ hoặc làm việc khác. Khoán theo ngày công thì bạn trả cho ngày chờ; khoán theo mét vuông thì tiến độ trễ, kéo theo tiền ở tạm.
Mua lẻ, mua gấp. Nhà thầu mua số lượng lớn, có mối quen. Chủ nhà mua lẻ, đôi khi mua gấp ở cửa hàng gần nhất. Chênh lệch tuỳ nơi, nên hỏi giá cùng một danh mục ở hai ba cửa hàng trước khi tính.
Giám sát. Không có nhà thầu chịu trách nhiệm chung, nhiều gia đình thuê thêm người giám sát độc lập. Khoản này nên có trong phương án khoán nhân công, kể cả khi bạn định tự giám sát.
Quy ba báo giá về cùng một mặt bằng
Làm trên một tờ giấy hoặc một bảng tính, theo sáu bước:
- Liệt kê mọi hạng mục xuất hiện trong ít nhất một báo giá, thành một danh sách chung.
- Với mỗi báo giá, đánh dấu hạng mục nào có, hạng mục nào ghi “chủ nhà tự lo”, hạng mục nào không nhắc tới.
- Với hạng mục không có, tự ước lượng bằng cách hỏi giá riêng hoặc lấy mức của báo giá khác làm tạm.
- Cộng chi phí ẩn cho phương án khoán nhân công: hao hụt, thời gian, giám sát, ngày chờ.
- Kiểm chủng loại vật tư: cùng chữ “gạch ốp lát” nhưng mỗi bên có thể hiểu một loại khác hẳn; ghi rõ chủng loại vào danh sách chung.
- Cộng lại theo cột, so tổng sau khi đã quy đổi, rồi mới xét đến uy tín, tiến độ và điều khoản thanh toán.
Bước năm tốn công nhất nhưng là bước đáng làm nhất. Hai báo giá chênh nhau một khoản lớn thường không phải do một bên đắt mà do một bên đang báo vật tư khác hẳn. Nếu báo giá chỉ ghi chung chung, hãy đề nghị bên báo giá ghi chủng loại hoặc khoảng giá vật tư để quy đổi được.
Câu nên hỏi bên báo giá
Gửi cùng một danh sách câu hỏi cho mọi bên để câu trả lời so được với nhau:
- Báo giá đã gồm phá dỡ, chở xà bần, điện nước thi công, lán trại, che chắn chưa?
- Chống thấm gồm những vị trí nào, bảo hành bao lâu?
- Diện tích tính giá quy đổi thế nào cho móng, sân thượng, mái, ban công?
- Vật tư hoàn thiện nếu nằm trong báo giá thì chủng loại, khoảng giá ra sao, chủ nhà đổi loại thì tính chênh thế nào?
- Phát sinh được xác nhận theo quy trình nào, đơn giá phát sinh lấy từ đâu?
- Tiến độ dự kiến bao nhiêu tuần, nếu chậm do bên thi công thì xử lý thế nào?
- Ai là người phụ trách công trình hằng ngày, chủ nhà liên hệ ai khi có việc?
Bên nào trả lời rõ, bằng văn bản, kể cả trả lời “chưa gồm”, đáng tin hơn bên trả lời “bao hết” mà không ghi lại. Câu trả lời “chưa gồm” không xấu; nó chỉ cho bạn biết cần dự trù thêm dòng nào.
Bảng so ba phương án sau khi quy đổi
Ví dụ dưới đây dùng số tròn giả định để minh hoạ cách cộng, không phải giá thị trường. Đơn vị: triệu đồng.
| Dòng | Trọn gói đến bàn giao | Trọn gói phần thô | Khoán nhân công |
|---|---|---|---|
| Giá trên báo giá | 1.500 | 1.000 | 450 |
| Vật tư chủ nhà tự mua | 0 | 430 | 980 |
| Hạng mục báo giá không gồm | 40 | 50 | 70 |
| Hao hụt cộng thêm | 0 | 15 | 55 |
| Giám sát, thời gian, ngày chờ | 0 | 25 | 60 |
| Tổng sau quy đổi | 1.540 | 1.520 | 1.615 |
Kiểm phép cộng: 1.500 + 0 + 40 + 0 + 0 = 1.540; 1.000 + 430 + 50 + 15 + 25 = 1.520; 450 + 980 + 70 + 55 + 60 = 1.615. Trong ví dụ này, phương án khoán nhân công có giá trên báo giá thấp nhất nhưng tổng sau quy đổi lại cao nhất, chủ yếu vì hao hụt và chi phí giám sát.
Kết quả có thể ngược lại ở nhà bạn, nhất là khi trong nhà có người làm nghề, có thời gian và quen nguồn vật tư. Bảng chỉ giúp bạn so công bằng, không quyết thay bạn.
Dòng tiền của ba phương án không giống nhau
Cùng tổng chi, ba phương án đòi tiền vào những thời điểm khác nhau. Bảng dưới cho thấy ai cần tiền mặt sẵn ở giai đoạn nào.
| Giai đoạn | Trọn gói đến bàn giao | Trọn gói phần thô | Khoán nhân công |
|---|---|---|---|
| Trước khởi công | Tạm ứng theo hợp đồng | Tạm ứng theo hợp đồng | Tiền mua vật tư móng, đợt đầu lớn |
| Phần thô | Trả theo mốc | Trả theo mốc | Mua vật tư trước mỗi đợt, trả công theo tuần hoặc theo mốc |
| Hoàn thiện | Trả theo mốc | Chủ nhà mua vật tư hoàn thiện một lần, đỉnh chi | Mua vật tư hoàn thiện, trả công |
| Sau bàn giao | Giữ bảo hành | Giữ bảo hành phần thô | Thường không có khoản giữ bảo hành |
Với khoán nhân công, bạn ứng tiền vật tư trước khi thợ làm, nên cần nhiều tiền mặt sẵn hơn ở đầu mỗi giai đoạn. Với trọn gói phần thô, đỉnh chi rơi vào lúc chọn và mua vật tư hoàn thiện, thường gần cuối công trình.
Nếu nguồn tiền của bạn đến đều theo tháng, trọn gói đến bàn giao với lịch thanh toán theo mốc thường dễ khớp nhất. Nếu bạn có một khoản lớn sẵn từ đầu, khoán nhân công hoặc trọn gói phần thô ít gây áp lực dòng tiền hơn.
Dự phòng khác nhau theo từng phương án
Trọn gói đến bàn giao: dự phòng thấp hơn. Phần lớn rủi ro khối lượng và hao hụt nằm ở nhà thầu, dự phòng chủ yếu cho nền, hiện trạng xung quanh và đổi ý của chủ nhà, khoảng 8–12% tuỳ rủi ro.
Trọn gói phần thô: dự phòng vừa. Phần thô ít rủi ro cho bạn, nhưng phần hoàn thiện tự mua dễ phát sinh do chọn muộn, đổi loại, thiếu phụ kiện. Nên đặt dự phòng riêng cho khối hoàn thiện, khoảng 12–15% giá trị khối đó.
Khoán nhân công: dự phòng cao nhất. Bạn chịu gần như toàn bộ rủi ro khối lượng, hao hụt, giá vật tư thay đổi trong lúc xây và ngày thợ chờ. Mức 15% trở lên là hợp lý.
Vì vậy khi so tổng ở bảng quy đổi, hãy cộng thêm dòng dự phòng theo mức của từng phương án. Một phương án có tổng thấp hơn một chút nhưng đòi dự phòng cao hơn nhiều có thể khiến số tiền bạn cần chuẩn bị thực tế lớn hơn.
Sai lầm hay gặp khi so báo giá
Sai lầm phổ biến nhất là so đơn giá mét vuông. Hai bên cùng báo một con số trên mét vuông nhưng một bên tính móng và mái theo hệ số cao, một bên tính thấp, nên diện tích tính tiền khác nhau và tổng khác hẳn. Luôn so tổng sau quy đổi, không so đơn giá.
Sai lầm thứ hai là chọn báo giá thấp nhất rồi kỳ vọng sẽ được như báo giá cao nhất. Báo giá thấp thường đi kèm vật tư thấp hơn hoặc nhiều hạng mục “chủ nhà tự lo”. Nếu bạn chọn báo giá thấp, hãy chấp nhận danh mục của nó hoặc dự trù thêm phần chênh để nâng lên.
Sai lầm thứ ba là đánh giá thấp thời gian của chính mình. Khoán nhân công đòi chủ nhà có mặt thường xuyên. Nếu cả hai vợ chồng đều đi làm cả ngày và không có người thân ở gần công trình, khoản tiết kiệm trên giấy có thể đổi lấy nhiều tuần căng thẳng và chất lượng khó kiểm soát.
Sai lầm thứ tư là không so điều khoản thanh toán và bảo hành. Hai báo giá cùng tổng nhưng một bên đòi tạm ứng lớn, không giữ bảo hành, thì thực chất đắt hơn về rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Xây nhà trọn gói hay khoán nhân công rẻ hơn?
Trên giấy, khoán nhân công thường thấp hơn vì chưa có vật tư và chi phí quản lý. Sau khi cộng vật tư, hao hụt, giám sát và thời gian của chủ nhà, chênh lệch thường nhỏ đi, có khi đảo chiều. Cần quy đổi trước khi kết luận.
Có nên chọn trọn gói phần thô rồi tự lo hoàn thiện không?
Đây là cách nhiều gia đình chọn để giữ quyền chọn vật liệu hoàn thiện mà không phải lo phần kết cấu. Điều cần dự trù là hao hụt và phối hợp giữa đội thi công với các bên cung cấp đồ hoàn thiện.
Nên xin bao nhiêu báo giá?
Ba báo giá là đủ để thấy khoảng chênh và phát hiện bên nào bỏ sót hạng mục. Nhiều hơn thì tốn thời gian quy đổi mà ít khi có thêm thông tin mới.
Báo giá chênh nhau quá nhiều thì nên nghĩ gì?
Thường là do chủng loại vật tư, cách tính diện tích hoặc hạng mục được gồm khác nhau. Hãy hỏi lại từng bên theo cùng danh sách câu hỏi trước khi nghĩ đến chuyện bên nào đắt hay rẻ.
Tự giám sát có thay được người giám sát thuê ngoài không?
Được nếu bạn có hiểu biết và thời gian có mặt ở các mốc quan trọng như đổ móng, đổ sàn, chống thấm. Nếu không, chi phí thuê giám sát nên có trong dự trù, nhất là với phương án khoán nhân công.
Có nên ký hợp đồng chỉ dựa trên báo giá theo mét vuông không?
Không nên. Hợp đồng cần kèm danh mục hạng mục, chủng loại vật tư, cách tính diện tích, lịch thanh toán và quy trình xác nhận phát sinh. Báo giá mét vuông chỉ là bước đầu để sàng lọc.