Chi phí một đám tang gồm năm khối: lo hậu sự (khâm liệm, quan tài, dịch vụ tang lễ), nơi tổ chức và tiếp khách, an táng hoặc hoả táng cùng phần mộ, đi lại và lưu trú của người thân ở xa, các lễ sau tang. Phần lớn tiền phải chi từ ngày đầu đến ngày đưa tiễn, trước khi gia đình kịp kiểm đếm tiền phúng viếng, nên cần sẵn nguồn tiền gần đủ tổng dự trù cộng một khoản dự phòng chừng 15%.
Đây là việc không ai muốn nghĩ tới, nhưng gia đình nào đã từng lo tang đều nói giống nhau: lúc đau buồn là lúc khó cân nhắc nhất, và những quyết định chi tiêu đưa ra trong vài giờ đầu thường là đắt nhất. Bài này không bàn nghi lễ, vì mỗi vùng, mỗi dòng họ có cách riêng và đều đáng tôn trọng. Bài chỉ giúp bạn nhìn đủ các khoản, biết khoản nào phải chi ngay, khoản nào để sau, ai trong nhà nên giữ việc gì, để việc tiễn người thân được chu đáo mà không ai phải ôm một mình gánh nặng tiền bạc.
Năm khối chi của một đám tang
Khối thứ nhất là hậu sự: khâm liệm, quan tài hoặc dịch vụ trọn gói của cơ sở tang lễ, đồ tang cho con cháu, hương hoa và các vật dụng đi kèm. Khối này thường là khoản lớn nhất và cũng là khoản được quyết định nhanh nhất, vì gia đình phải liên hệ dịch vụ ngay trong ngày.
Khối thứ hai là nơi tổ chức và tiếp khách: dựng rạp, thuê bàn ghế, quạt hoặc máy lạnh di động, âm thanh nếu gia đình dùng, nước uống, trà, bánh, và cơm cho những người ở lại giúp suốt mấy ngày. Ở thành phố, nhiều nhà tổ chức tại nhà tang lễ nên khối này đổi thành phí thuê phòng theo giờ hoặc theo ngày.
Khối thứ ba là an táng hoặc hoả táng: xe tang, phí hoả táng theo biểu phí hiện hành của nơi thực hiện, hoặc chi phí đào huyệt, phần đất trong nghĩa trang, xây tạm phần mộ. Khối thứ tư là người thân ở xa: vé, xe, chỗ ngủ cho con cháu về chịu tang, nhiều khi phải mua vé gấp nên giá cao hơn thường lệ. Khối thứ năm là các lễ sau tang: lễ ba ngày, lễ tuần, lễ 49 ngày, lễ 100 ngày, tuỳ phong tục từng nhà.
Khi chia như vậy, bạn sẽ thấy khối một và khối ba gần như không thể dời lại, khối hai co giãn theo số khách, còn khối năm có vài tuần đến vài tháng để chuẩn bị. Thứ tự đó cũng là thứ tự tiền phải có sẵn.
Bảng hạng mục để tự điền
Bảng sau liệt kê hạng mục theo thứ tự thường gặp. Cột "cách ước lượng" chỉ cách lấy số chứ không đưa giá, vì giá chênh rất nhiều giữa các tỉnh thành và giữa các cơ sở dịch vụ.
| Hạng mục | Khi nào chi | Cách ước lượng | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Dịch vụ tang lễ, khâm liệm, quan tài | Ngày đầu, thường đặt cọc ngay | Hỏi rõ gói gồm những gì, phần nào tính riêng | …… |
| Rạp, bàn ghế, quạt, đèn | Ngày đầu | Số bàn bằng số khách đông nhất cùng lúc chia cho số ghế mỗi bàn | …… |
| Nước, trà, bánh tiếp khách | Mỗi ngày | Số lượt khách dự kiến mỗi ngày nhân mức tiếp một lượt | …… |
| Cơm cho người giúp việc tang | Mỗi bữa | Số người ở lại nhân số bữa nhân số ngày | …… |
| Đồ tang cho con cháu | Ngày đầu | Đếm theo danh sách con, dâu, rể, cháu | …… |
| Xe tang, xe đưa người thân | Ngày đưa tiễn | Số xe nhân quãng đường, hỏi phụ thu chờ | …… |
| Hoả táng hoặc an táng, phần mộ | Ngày đưa tiễn | Theo biểu phí hiện hành của nơi thực hiện, cộng chi phí xây tạm | …… |
| Vé, chỗ ngủ cho người ở xa | Ngay khi báo tin | Số người nhân giá vé mua gấp, cộng số đêm lưu trú | …… |
| Các lễ sau tang | Tuần đầu đến tháng thứ ba | Mỗi lễ bằng số mâm nhân mức một mâm | …… |
Mẹo nhỏ: khi nhân viên dịch vụ đưa báo giá, hãy đề nghị ghi riêng từng dòng thay vì một con số trọn gói. Chỉ cần làm việc này một lần, gia đình sẽ thấy dòng nào có thể bỏ, dòng nào trùng với thứ nhà đã có sẵn.
Những khoản hay quên khi lo tang
Những khoản dưới đây không nằm trong báo giá nào, nhưng gia đình nào cũng gặp. Đánh dấu khoản nào nhà bạn có thể phải chi.
- Tiền mặt lẻ trong ngày: bồi dưỡng người khiêng, người đào huyệt, tài xế chờ thêm giờ, thường đưa ngay tại chỗ.
- Phụ thu ngoài giờ: đưa tiễn sáng sớm, ngày lễ, hoặc kéo dài thêm giờ tại nhà tang lễ.
- Điện nước tăng vọt: quạt, đèn, nồi nấu chạy cả ngày đêm trong ba bốn ngày.
- Đồ dùng một lần: cốc, khăn giấy, túi rác, đá lạnh, những thứ mua nhiều lần nhỏ lẻ nhưng cộng lại không nhỏ.
- In ảnh thờ và cáo phó: thường phải làm gấp nên giá cao hơn.
- Dọn dẹp và trả đồ thuê: vệ sinh nhà, sân, đường đi sau tang; đền đồ thuê bị hỏng.
- Ngày công bị mất: người con làm tự do hoặc buôn bán nghỉ cả tuần, khoản này không ai ghi sổ nhưng là tiền thật.
- Giấy tờ sau tang: trích lục khai tử nhiều bản, công chứng, đi lại để làm thủ tục tài sản, tài khoản; lệ phí theo biểu phí hiện hành.
- Quà cảm ơn: cho hàng xóm cho mượn sân, cho người giúp nấu nướng, cho đội nhạc hoặc người giúp nghi lễ nếu có.
Phần lớn các khoản này nhỏ, nhưng có tới chín mười khoản như vậy. Cộng lại chúng thường chiếm tới một phần mười tổng chi, đúng bằng phần mà nhiều nhà gọi là "không hiểu sao tiêu hết".
Ai trong nhà nên giữ việc gì
Một người giữ sổ chi. Chỉ một người, ghi mọi khoản chi kể cả khoản lẻ, giữ hoá đơn và giấy biên nhận. Không nên giao cho người đang đau buồn nhất, thường là vợ hoặc chồng của người mất.
Một người làm việc với dịch vụ tang lễ. Người này hỏi báo giá chi tiết, chốt gói, ký giấy tờ và là đầu mối duy nhất để tránh mỗi người gọi một nơi, đặt trùng.
Một người giữ sổ phúng viếng. Ghi tên, quan hệ, phần phúng viếng. Sổ này tách hẳn khỏi sổ chi để sau này gia đình biết ơn đúng người và đi đáp lễ đúng mức.
Một người lo hậu cần tiếp khách. Nước, trà, cơm người giúp, chỗ ngồi; thường là người quen việc bếp núc trong họ hoặc hàng xóm thân.
Một người lo người thân ở xa. Đặt vé, đón đưa, chỗ ngủ. Khi có người lo riêng việc này, khoản đi lại sẽ không bị ai tự bỏ tiền rồi ngại nói.
Thống nhất ai ứng tiền trước. Trong ba ngày đầu cần một người hoặc hai người ứng tiền. Nói rõ ngay từ đầu rằng sau tang sẽ quyết toán và chia lại, để không ai thấy thiệt mà cũng không ai phải ngại.
Dự phòng bao nhiêu và vì sao phúng viếng không nên tính trước
Mức dự phòng thường hợp lý là khoảng 15% tổng dự trù. Lý do là đám tang có hai biến số khó đoán: số ngày để tang tại nhà (đôi khi phải chờ người thân ở xa về) và số khách đến viếng. Mỗi ngày thêm là thêm một vòng tiền nước, cơm, điện, thuê đồ. Số khách đông hơn dự kiến là thêm bàn ghế, thêm bữa cơm cho người giúp.
Tiền phúng viếng thì nên coi là khoản về sau, không tính vào nguồn để chi. Thứ nhất, không ai biết trước sẽ nhận bao nhiêu. Thứ hai, phúng viếng đến rải rác và thường chỉ được kiểm đếm sau khi an táng. Thứ ba, nhiều gia đình muốn dùng một phần phúng viếng để đáp lễ, làm các lễ sau tang, hoặc góp vào quỹ chung của họ. Nếu tính trước, bạn dễ chi theo con số mong đợi rồi hụt.
Ví dụ giả định để minh hoạ, tính bằng đơn vị: tổng dự trù 100 đơn vị, dự phòng 15% là 15 đơn vị, vậy gia đình cần chuẩn bị nguồn 115 đơn vị không dựa vào phúng viếng. Nếu sau tang còn dư, phần dư chuyển sang quỹ cho các lễ sau và cho việc đáp lễ.
Dòng tiền theo mốc và tình huống minh hoạ
Gia đình anh Tâm (tên giả định) dự trù tang lễ cho cha với tổng 100 đơn vị, chia theo khối: hậu sự 35, an táng và phần mộ 25, nơi tổ chức và tiếp khách 20, người thân ở xa 8, các lễ sau tang 12. Cộng lại đúng 100. Số liệu là giả định để minh hoạ, không phải giá thực tế.
| Mốc | Khoản chi chính | Đơn vị (minh hoạ) | Cộng dồn |
|---|---|---|---|
| Ngày đầu | Cọc dịch vụ hậu sự, rạp, đồ tang, vé gấp | 40 | 40 |
| Ngày thứ hai, thứ ba | Tiếp khách, cơm người giúp, phần còn lại của hậu sự | 23 | 63 |
| Ngày đưa tiễn | An táng hoặc hoả táng, xe, bồi dưỡng tại chỗ | 25 | 88 |
| Tuần đầu sau tang | Dọn dẹp, trả đồ thuê, lễ ba ngày | 4 | 92 |
| Từ tuần thứ hai đến tháng thứ ba | Lễ tuần, lễ 49 ngày, lễ 100 ngày | 8 | 100 |
Nhìn cột cộng dồn sẽ thấy: đến hết ngày đưa tiễn, gia đình đã chi 88 trên 100 đơn vị. Đó là lý do tiền mặt sẵn trong tay phải gần đủ toàn bộ, chứ không chỉ một nửa. Cộng thêm dự phòng 15 đơn vị, anh Tâm và các em thống nhất mỗi người ứng trước một phần, ghi sổ, và quyết toán sau lễ 100 ngày.
Nếu nhà bạn tổ chức tại nhà tang lễ, khối nơi tổ chức sẽ dồn vào ngày đầu và ngày đưa tiễn; nếu làm tại nhà ở quê, khối tiếp khách kéo dài hơn và phần cơm cho người giúp lớn hơn.
Sai lầm hay gặp
Những sai lầm dưới đây không đến từ thiếu tiền mà từ thiếu người quyết và thiếu sổ sách.
- Nhận gói dịch vụ trọn gói mà không hỏi danh mục, sau đó phát hiện nhiều thứ nhà đã tự mua trùng.
- Mỗi anh chị em tự chi một phần mà không ghi lại, đến lúc quyết toán không ai nhớ ai đã bỏ ra bao nhiêu.
- Dồn hết tiền mặt vào khối hậu sự, đến ngày đưa tiễn thiếu tiền lẻ để bồi dưỡng và trả xe.
- Tính trước tiền phúng viếng vào ngân sách, rồi lúc kiểm đếm thấy khác xa con số mong đợi.
- Để người đau buồn nhất phải quyết mọi khoản chi, trong khi người đó cần được nghỉ ngơi và ở bên người đã khuất.
- Quên dự trù các lễ sau tang, khiến tháng thứ hai thứ ba lại phải gom tiền gấp.
Một cuốn sổ, một người quyết và một lời thống nhất từ đầu về cách chia sẽ tránh được gần hết những sai lầm này.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chuẩn bị trước chi phí tang lễ khi cha mẹ còn khoẻ không?
Nhiều gia đình chọn để riêng một khoản quỹ hậu sự từ sớm, không phải vì mong điều không may mà để lúc cần không ai phải chạy tiền. Quỹ này nên có người giữ rõ ràng và cả nhà đều biết.
Tiền phúng viếng thuộc về ai trong gia đình?
Mỗi gia đình có cách riêng. Cách thường gặp là dùng phúng viếng để bù chi phí tang lễ và các lễ sau, phần còn lại theo thoả thuận của anh chị em hoặc theo ý người còn sống. Nên nói rõ trước khi kiểm đếm.
Làm tang lễ tại nhà hay tại nhà tang lễ thì tốn hơn?
Không có câu trả lời chung. Tại nhà tiết kiệm phí thuê phòng nhưng tốn rạp, điện, cơm người giúp nhiều ngày; tại nhà tang lễ gọn hơn nhưng tính theo giờ. Hãy lấy báo giá cả hai cách rồi so trên cùng số ngày.
Có cần giữ hoá đơn chi phí tang lễ không?
Nên giữ. Hoá đơn giúp quyết toán giữa anh chị em minh bạch, và một số chế độ trợ cấp mai táng cần giấy tờ chứng minh. Mức và điều kiện trợ cấp theo quy định hiện hành, hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi làm thủ tục.
Nếu anh chị em có điều kiện khác nhau thì chia chi phí thế nào?
Có thể chia đều, chia theo khả năng, hoặc người có điều kiện lo khối lớn còn người khác lo việc và các khoản nhỏ. Điều quan trọng là thống nhất từ đầu và ghi lại để sau này không ai phải buồn lòng.
Dự phòng 15% có phải lúc nào cũng đủ không?
Không phải lúc nào cũng đủ. Nếu phải chờ người thân ở nước ngoài về, số ngày để tang kéo dài thì nên nâng lên khoảng 20 đến 25%. Phần dư sau tang có thể chuyển sang các lễ sau.