Sửa nhà lớn thường cần dự phòng cao hơn xây mới, khoảng 15–25% tổng chi, vì phần lớn phát sinh chỉ lộ ra sau khi đục phá. Ngoài chi phí thi công, cần dự trù riêng cho việc ở lại trong nhà hoặc dọn đi, chi phí che chắn, chuyển đồ và đồ đạc hư hỏng.
Với nhà mới, bạn biết chính xác mình xây gì trên một mặt bằng trống. Với nhà cũ, bạn chỉ biết phần nhìn thấy: tường ẩm đến đâu, ống nước cũ đi lối nào, dầm có nứt hay không, nhiều khi phải đục ra mới rõ. Bài này không bàn kỹ thuật sửa chữa cụ thể mà tập trung vào phần tiền: chia khối chi, mức dự phòng, các khoản hay quên riêng của sửa nhà, so ở lại với dọn đi, và chia giai đoạn để không phải dừng giữa chừng. Số tiền trong ví dụ là giả định tròn để minh hoạ.
Sửa lớn gồm những khối chi nào
Tỷ lệ dưới đây là khoảng tham khảo cho một đợt sửa lớn có đục phá tường, làm lại nhà vệ sinh, bếp, điện nước và bề mặt.
| Khối chi | Gồm những gì | Tỷ lệ tham khảo | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Khảo sát và thiết kế | Đánh giá hiện trạng, bản vẽ, thủ tục nếu cần | 3–6% | …… |
| Đục phá và dọn dẹp | Tháo dỡ, đục tường, chở phế thải | 5–10% | …… |
| Xử lý hiện trạng | Gia cố, chống thấm, thay ống, điện âm | 15–25% | …… |
| Hoàn thiện | Ốp lát, sơn, trần, cửa, thiết bị | 30–40% | …… |
| Nội thất thay mới | Tủ bếp, tủ áo, đồ thay thế | 8–15% | …… |
| Sinh hoạt trong lúc sửa | Ở tạm hoặc che chắn, ăn ngoài, gửi đồ | 3–8% | …… |
| Dự phòng | Những gì lộ ra sau khi đục | 15–25% | …… |
Khối “xử lý hiện trạng” là khối khó dự trù nhất vì nó phụ thuộc vào những gì bên trong tường và sàn. Nếu khảo sát kỹ được trước, khối này và dự phòng đều có thể hạ xuống; nếu không, hãy đặt cả hai ở mức cao.
Việc sửa chữa, cải tạo có thể cần giấy phép hoặc không tuỳ phạm vi thay đổi kết cấu và mặt ngoài; hãy hỏi cơ quan cấp phép ở địa phương trước khi bắt đầu và ghi lệ phí theo biểu phí hiện hành nếu có.
Vì sao sửa nhà khó dự trù hơn xây mới
Những gì bên trong chưa nhìn thấy. Đường ống, dây điện âm, tình trạng cốt thép trong dầm sàn, độ ẩm trong tường chỉ rõ khi đục. Mỗi lần đục là một lần có thể mở ra một hạng mục mới.
Hồ sơ cũ thiếu hoặc không còn. Nhiều nhà cũ không còn bản vẽ, hoặc đã sửa nhiều lần không ghi lại. Người khảo sát chỉ đoán được từ bên ngoài.
Khối lượng nhỏ, rời rạc. Sửa nhà gồm nhiều việc nhỏ ở nhiều chỗ, khó tính theo mét vuông như xây mới. Thợ thường tính theo công, khó so báo giá.
Phải làm quanh người đang ở. Nếu bạn ở lại, mọi việc chậm hơn và cần che chắn, dọn dẹp mỗi ngày. Điều này làm tăng chi phí nhân công theo ngày.
Muốn tiện thì sửa luôn. Đã đục ra rồi thì người ta hay muốn sửa thêm chỗ bên cạnh. Mỗi quyết định nghe hợp lý, nhưng cộng lại làm dự án phình ra so với ban đầu.
Cách giảm bất định là khảo sát kỹ trước khi báo giá, đục thăm vài điểm ở chỗ nghi ngờ, và viết sẵn danh sách “nếu gặp thì xử lý thế nào” để khi thợ báo phát sinh, bạn đã biết mình định trả lời ra sao.
Khoản hay quên riêng của sửa nhà
Những khoản dưới đây ít gặp khi xây mới nhưng rất hay gặp khi sửa nhà đang có người ở:
- Che chắn bụi cho phần nhà còn ở: bạt, nilon, băng keo, vách tạm, thay nhiều lần.
- Chuyển đồ trong nhà nhiều lần: dọn từ phòng đang sửa sang phòng khác, rồi dọn lại.
- Thuê chỗ gửi đồ: khi không đủ chỗ trong nhà, đồ lớn phải gửi ra ngoài theo tháng.
- Đồ đạc hư hỏng: bụi vào thiết bị điện, trầy xước đồ gỗ, vỡ đồ khi chuyển.
- Ăn ngoài và giặt ngoài: bếp, nhà vệ sinh đang sửa nghĩa là sinh hoạt hằng ngày tốn thêm.
- Điện nước tạm: dây tạm, ổ cắm tạm, bồn nước tạm khi hệ thống cũ bị cắt.
- Đồ cũ không lắp lại được: tủ âm tường, thiết bị cũ không vừa kích thước mới.
- Vệ sinh nhiều đợt: không chỉ một lần cuối mà sau mỗi giai đoạn để còn ở được.
Khoản ăn ngoài nghe nhỏ nhưng nhân theo số tuần bếp không dùng được thì không nhỏ. Hãy đếm số tuần dự kiến không có bếp và nhà vệ sinh, rồi nhân với chi phí mỗi tuần theo thói quen của nhà bạn.
Ở lại trong nhà hay dọn đi
Không có câu trả lời chung. Bảng dưới giúp bạn so hai phương án bằng các dòng chi cụ thể.
| Khía cạnh | Ở lại trong nhà | Dọn đi ở tạm |
|---|---|---|
| Tiền thuê chỗ ở | Không có | Theo số tháng, cộng cọc |
| Chuyển đồ | Nhiều lần trong nhà | Hai lần đi và về |
| Tiến độ | Chậm hơn vì phải chia khu, che chắn | Nhanh hơn, thợ làm liền mạch |
| Ăn ở sinh hoạt | Tốn thêm khi bếp, nhà tắm đang sửa | Bình thường ở chỗ mới |
| Đồ đạc hư hỏng | Rủi ro bụi bẩn cao | Rủi ro khi vận chuyển |
| Sức khoẻ, sự yên tĩnh | Bụi, ồn, khó với người già, trẻ nhỏ | Ổn định hơn |
Một cách tính nhanh: cộng chi phí thuê chỗ ở và chuyển đồ của phương án dọn đi, rồi so với tổng chi phí che chắn, ăn ngoài, gửi đồ cộng phần tiến độ kéo dài của phương án ở lại. Nếu trong nhà có người già hoặc trẻ nhỏ, hãy cân nhắc thêm yếu tố sức khoẻ, vốn không quy ra tiền được.
Chia giai đoạn để tiền đủ dùng
Sửa nhà có lợi thế xây mới không có: có thể chia giai đoạn. Thay vì sửa cả nhà một lúc, bạn sửa theo tầng hoặc theo khu, mỗi giai đoạn trọn vẹn rồi mới sang giai đoạn sau. Cách này làm tổng chi phí cao hơn một chút vì mỗi lần dựng lại che chắn và đội thợ, nhưng giúp dòng tiền nhẹ hơn và cho bạn kinh nghiệm từ giai đoạn đầu để dự trù giai đoạn sau sát hơn.
Thứ tự hợp lý thường là: những việc ảnh hưởng toàn nhà làm trước, như điện tổng, cấp thoát nước chính, chống thấm mái; sau đó đến khu ướt như bếp và nhà vệ sinh; cuối cùng là bề mặt và nội thất các phòng. Làm ngược thứ tự, bạn có thể phải đục lại lớp hoàn thiện vừa làm.
Khi chia giai đoạn, hãy giữ dự phòng theo từng giai đoạn chứ không gộp một khoản cho cả dự án. Giai đoạn đầu đục phá nhiều nhất nên cần dự phòng cao nhất; giai đoạn cuối chủ yếu là bề mặt nên dự phòng thấp hơn. Phần dự phòng không dùng của giai đoạn trước được chuyển sang giai đoạn sau.
Giữa hai giai đoạn nên có một khoảng nghỉ ngắn để cộng sổ: đã chi bao nhiêu, phát sinh nằm ở đâu, dự phòng còn bao nhiêu. Nếu giai đoạn đầu vượt nhiều, đây là lúc thu hẹp phạm vi giai đoạn sau, trước khi thợ đã bắt đầu và mọi thứ khó dừng.
Tình huống giả định: nhà bà Hoa sửa hai giai đoạn
Ví dụ minh hoạ với số tròn giả định. Bà Hoa có 800 triệu để sửa căn nhà ba tầng đã ở hơn hai mươi năm. Bà chia hai giai đoạn. Giai đoạn một gồm điện tổng, cấp thoát nước, chống thấm mái và hai nhà vệ sinh, dự trù 400 triệu, trong đó dự phòng 25% là 100 triệu. Giai đoạn hai gồm bếp, bề mặt các phòng và nội thất, dự trù 400 triệu, trong đó dự phòng 15% là 60 triệu. Tổng dự phòng 160 triệu, tức 20% tổng chi; tổng chung 400 + 400 = 800 triệu.
Giai đoạn một, đục tường ra mới thấy đường ống cũ gỉ nhiều hơn dự kiến, phải thay toàn bộ nhánh tầng hai, dùng 70 triệu dự phòng. Bà ở lại trong nhà, tốn thêm tiền che chắn và ăn ngoài khoảng 20 triệu, khoản này đã có trong phần sinh hoạt. Dự phòng giai đoạn một còn 30 triệu, chuyển sang giai đoạn hai, nâng dự phòng giai đoạn hai lên 90 triệu.
Nhờ kinh nghiệm giai đoạn một, bà quyết định dọn sang nhà con gái ở hai tháng khi sửa bếp, vì không có bếp với người già là khó khăn lớn. Giai đoạn hai dùng 40 triệu dự phòng, phần còn lại 50 triệu bà giữ cho bảo dưỡng.
Sai lầm hay gặp khi dự trù sửa nhà
Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở các gia đình sửa nhà lần đầu:
- Dùng tỷ lệ dự phòng của xây mới cho sửa nhà, rồi hụt ngay ở giai đoạn đục phá.
- Chỉ tính chi phí thi công, không tính chi phí sinh hoạt trong lúc sửa như ăn ngoài, gửi đồ, ở tạm.
- Sửa bề mặt trước, sửa điện nước sau, phải đục lại phần vừa hoàn thiện.
- Để thợ tự quyết phát sinh nhỏ mà không báo, cuối cùng tổng phát sinh lớn hơn cả một hạng mục.
- Không chụp ảnh hiện trạng trước khi sửa, khó đối chiếu khi có tranh chấp với nhà bên cạnh hoặc với thợ.
- Mở rộng phạm vi giữa chừng vì “đã đục thì làm luôn” mà không tính lại tổng.
Với lỗi cuối, một quy tắc đơn giản giúp nhiều gia đình: mọi việc thêm ngoài danh sách ban đầu phải được ghi ra giấy, có số tiền, và chờ ít nhất một ngày mới quyết. Phần lớn việc “tiện thì làm luôn” trông kém hấp dẫn hơn hẳn sau một đêm, khi đã thấy con số.
Ngược lại, có những việc thật sự nên làm luôn vì làm sau tốn gấp nhiều lần, như thay đường ống đã gỉ khi tường đang mở. Phân biệt hai loại này chính là lý do dự phòng sửa nhà phải dày.
Câu hỏi thường gặp
Sửa nhà lớn nên dự phòng bao nhiêu phần trăm?
Khoảng 15–25% tổng chi là mức tham khảo, cao hơn xây mới vì nhiều vấn đề chỉ lộ ra khi đục phá. Nhà càng cũ, càng ít hồ sơ về hệ thống điện nước, càng nên đặt ở mức cao.
Sửa nhà có cần xin phép không?
Tuỳ phạm vi. Sửa chữa bên trong không đụng kết cấu chính và mặt ngoài thường đơn giản hơn; thay đổi kết cấu, nâng tầng, đổi mặt tiền có thể cần giấy phép. Hãy hỏi cơ quan cấp phép tại địa phương trước khi bắt đầu.
Có nên vừa ở vừa sửa không?
Có thể, nếu nhà đủ rộng để chia khu và trong nhà không có người cần môi trường yên tĩnh, sạch bụi. Cần dự trù thêm che chắn, ăn ngoài, gửi đồ và chấp nhận tiến độ chậm hơn so với dọn đi.
Sửa nhà nên làm hạng mục nào trước?
Thường là những việc ảnh hưởng toàn nhà như điện tổng, cấp thoát nước chính, chống thấm mái, rồi đến khu ướt, cuối cùng là bề mặt và nội thất. Đi theo thứ tự này giúp tránh phải đục lại phần vừa làm.
Khi nào sửa lớn không còn hợp lý so với xây lại?
Khi chi phí xử lý hiện trạng và dự phòng cộng lại đã tiến gần chi phí phần thô của một căn nhà mới, hoặc kết cấu chính có vấn đề lớn. Lúc đó nên lấy báo giá xây lại để so trước khi quyết định.
Chi phí ăn ở trong lúc sửa nhà có nên tính vào dự trù không?
Nên. Đó là chi phí phát sinh trực tiếp từ việc sửa nhà, dù không trả cho nhà thầu. Hãy ghi thành khối riêng để biết tổng chi thật của việc sửa, thay vì để nó lẫn vào chi tiêu hằng tháng.