Trước khi khởi công, bạn thường phải chi khoảng 3–6% tổng ngân sách cho đo đạc, khảo sát nền, thiết kế, hồ sơ xin phép, phá dỡ nhà cũ và các việc chuẩn bị. Khoản này ra trước khi có hợp đồng thi công, nên hay bị bỏ ngoài dự trù.
Giai đoạn chuẩn bị thường kéo dài vài tháng và có nhiều khoản nhỏ trả cho nhiều bên khác nhau. Chúng không lớn so với phần thô, nhưng đến sớm, trả bằng tiền mặt, và quyết định chất lượng của mọi con số dự trù sau đó. Một kết quả khảo sát nền tốt có thể giúp bạn hạ dự phòng; một bộ hồ sơ thiết kế đủ chi tiết giúp so báo giá dễ hơn. Bài này liệt kê các khoản theo thứ tự thời gian, cách ước lượng, câu nên hỏi và lịch chi minh hoạ.
Các khoản theo thứ tự thời gian
Thứ tự dưới đây là thường gặp với nhà phố xây lại trên nền nhà cũ. Nhà trên đất trống bỏ qua dòng phá dỡ.
| Khoản | Khi nào | Cách ước lượng | Số của bạn |
|---|---|---|---|
| Đo đạc hiện trạng, xác định ranh giới | Ba tháng trước khởi công | Báo giá đơn vị đo đạc | …… |
| Khảo sát nền đất | Trước khi thiết kế kết cấu | Báo giá theo số điểm khảo sát | …… |
| Thiết kế kiến trúc, kết cấu, điện nước | Hai đến ba tháng trước | Theo diện tích sàn hoặc trọn gói hồ sơ | …… |
| Hồ sơ và lệ phí xin phép | Sau khi có bản vẽ | Theo biểu phí hiện hành, cộng phí lập hồ sơ nếu thuê | …… |
| Biên bản hiện trạng nhà bên cạnh | Trước phá dỡ | Báo giá riêng hoặc kèm hồ sơ | …… |
| Phá dỡ, chở phế thải | Hai tuần trước khởi công | Theo số chuyến xe và mức độ phá | …… |
| Lễ khởi công | Ngày khởi công | Theo số mâm, số khách | …… |
Không phải khoản nào cũng bắt buộc ở mọi nơi. Nhưng việc có dòng cho từng khoản, dù sau này gạch bỏ, giúp bạn chủ động hỏi thay vì bị động nghe báo.
Khảo sát nền: khoản nhỏ quyết định khoản lớn
Vì sao nên làm. Kết quả khảo sát quyết định phương án móng, mà móng là phần phát sinh lớn nhất nếu đoán sai. Chi phí khảo sát nhỏ so với chênh lệch giữa các phương án móng.
Khi nào có thể bỏ qua. Khi khu vực xung quanh đã có nhiều công trình tương tự với kết quả khảo sát đáng tin, và người thiết kế kết cấu chấp nhận dùng số liệu đó. Hãy hỏi thẳng người thiết kế.
Tác động lên dự phòng. Có kết quả khảo sát, bạn có thể bỏ phần dự phòng cho rủi ro nền chưa rõ, thường vài phần trăm tổng chi. Khoản giảm dự phòng này thường lớn hơn chi phí khảo sát.
Câu nên hỏi. Khảo sát bao nhiêu điểm, sâu bao nhiêu, bao lâu có kết quả, kết quả có dùng được cho hồ sơ xin phép không.
Nếu đất của bạn từng là ao, ruộng hoặc mới san lấp, hay nằm gần sông, kênh, đừng bỏ qua khảo sát dù hàng xóm nói không cần. Những vị trí này là nơi kinh nghiệm của người bên cạnh ít đúng nhất.
Thiết kế: những gì nên có trong bộ hồ sơ
Bộ hồ sơ thiết kế càng đủ, báo giá càng so được với nhau và phát sinh càng ít. Khi hỏi giá thiết kế, hãy hỏi bộ hồ sơ có những phần sau:
- Bản vẽ kiến trúc mặt bằng các tầng, mặt đứng, mặt cắt.
- Bản vẽ kết cấu móng, cột, dầm, sàn có thống kê thép.
- Bản vẽ điện, cấp thoát nước, vị trí ổ cắm, ống chờ điều hoà và nước nóng.
- Bảng thống kê khối lượng chính để nhà thầu báo giá trên cùng một nền.
- Danh mục vật liệu hoàn thiện gợi ý theo khoảng chủng loại.
- Số lần chỉnh sửa được tính trong giá thiết kế và giá cho mỗi lần chỉnh thêm.
- Có hay không giám sát tác giả trong lúc thi công.
Thiết kế chỉ có bản vẽ kiến trúc thì rẻ hơn nhưng để lại nhiều khoảng trống cho nhà thầu tự hiểu, và mỗi khoảng trống là một chỗ có thể phát sinh. Bảng khối lượng đặc biệt đáng giá vì nó giúp bạn áp dụng cách quy đổi báo giá dễ dàng.
Số lần chỉnh sửa hay bị bỏ qua lúc ký, đến khi cả nhà góp ý nhiều vòng mới biết phải trả thêm. Hãy thống nhất trong gia đình những yêu cầu chính trước buổi làm việc đầu tiên với người thiết kế.
Xin phép xây dựng: chi phí và thời gian
Lệ phí cấp phép xây dựng thu theo biểu phí hiện hành của địa phương; bạn có thể tra trên Cổng Dịch vụ công hoặc hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ. Lệ phí thường không lớn; phần tốn hơn là chi phí lập hồ sơ nếu bạn thuê người làm, chi phí bản vẽ theo yêu cầu hồ sơ, và đôi khi chi phí bổ sung giấy tờ về đất.
Khoản bị đánh giá thấp nhất ở đây là thời gian. Hồ sơ cần thời gian xử lý, có thể phải bổ sung. Nếu bạn đã dọn đi ở tạm, mỗi tuần chờ là thêm một tuần tiền thuê mà công trình chưa nhích được gì. Vì thế nhiều gia đình đợi có giấy phép rồi mới dọn đi, phá dỡ.
Không phải công trình nào cũng cần giấy phép; một số trường hợp được miễn theo quy định hiện hành. Hãy hỏi cơ quan cấp phép tại địa phương trước, đừng dựa vào kinh nghiệm của nhà khác ở khu vực khác.
Phá dỡ nhà cũ: những gì phải hỏi
Phá dỡ thường được báo giá riêng, và thường không gồm mọi thứ bạn nghĩ. Câu hỏi đầu tiên là báo giá đã gồm chở phế thải đi đổ chưa, đổ ở đâu, bao nhiêu chuyến. Câu hỏi thứ hai là có thu hồi vật liệu cũ không: sắt thép, cửa gỗ, gạch còn tốt đôi khi được trừ vào giá phá dỡ, hoặc bạn giữ lại dùng.
Câu hỏi thứ ba liên quan đến nhà bên cạnh: phá dỡ có biện pháp chống đỡ tường chung không, ai chịu trách nhiệm nếu nhà bên bị ảnh hưởng. Đây là lý do biên bản hiện trạng nhà bên cạnh nên làm trước phá dỡ chứ không phải trước đào móng.
Cuối cùng, hỏi về thời gian và giờ làm: phá dỡ ồn và bụi, nhiều khu dân cư có quy định giờ làm việc. Phá dỡ chậm vì chỉ làm được vài giờ mỗi ngày cũng là thêm ngày ở tạm.
Khoản hay quên trong giai đoạn chuẩn bị
Ngoài các khoản lớn, giai đoạn chuẩn bị có nhiều khoản vụn trả cho nhiều nơi. Ghi thành dòng để không bị lọt:
- Sao y, chứng thực, trích lục giấy tờ đất: hồ sơ xin phép và hợp đồng thường cần nhiều bản.
- Thuê người làm hồ sơ: nếu không tự đi nộp, khoản này thường lớn hơn lệ phí nhà nước.
- Tạm ngưng hoặc di dời đồng hồ điện nước nhà cũ: thủ tục với đơn vị cung cấp trước khi phá dỡ.
- Thanh lý, cho đồ cũ: có đồ bán được, có đồ phải trả tiền để mang đi.
- Chặt hạ, di dời cây xanh: cây trước nhà hoặc trong khuôn viên vướng thi công.
- Đi lại và ngày nghỉ làm: gặp người thiết kế, đi nộp hồ sơ, đi xem đất nhiều lần.
- Chỉnh sửa thiết kế ngoài số lần đã thoả thuận: thêm phòng, đổi cầu thang, dời bếp sau khi bản vẽ gần xong.
Các khoản này hiếm khi vượt vài phần trăm của khối chuẩn bị, nhưng chúng làm số tiền mặt cần có trong ba tháng đầu lớn hơn bạn nghĩ. Nên tách riêng một khoản nhỏ cho chúng thay vì lấy từ tiền chợ.
Lịch chi minh hoạ trong ba tháng chuẩn bị
Ví dụ dưới đây dùng số tròn giả định để minh hoạ, không phải giá thực tế. Gia đình anh Khoa dự trù tổng 2.400 triệu, dành 5% cho giai đoạn chuẩn bị là 120 triệu. Tháng thứ nhất: đo đạc và khảo sát nền 20 triệu, đặt cọc thiết kế 25 triệu. Tháng thứ hai: trả nốt thiết kế 25 triệu, lập hồ sơ và lệ phí xin phép 10 triệu. Tháng thứ ba: biên bản hiện trạng nhà bên 5 triệu, phá dỡ và chở phế thải 25 triệu, lễ khởi công 10 triệu. Cộng: 20 + 25 + 25 + 10 + 5 + 25 + 10 = 120 triệu.
Kết quả khảo sát cho thấy nền tốt, anh Khoa hạ dự phòng từ 14% xuống 11% tổng chi, tức giảm 72 triệu cần chuẩn bị, gấp hơn ba lần chi phí đo đạc và khảo sát. Hồ sơ thiết kế có bảng khối lượng nên ba báo giá thi công so được ngay, không phải hỏi đi hỏi lại.
Anh cũng chờ có giấy phép rồi mới dọn đi ở tạm, nên ba tháng chuẩn bị không tốn tiền thuê nhà. Đây là khoản tiết kiệm không nằm trong bảng nào nhưng có thật.
Sai lầm hay gặp ở giai đoạn chuẩn bị
Sai lầm phổ biến nhất là xem giai đoạn chuẩn bị như việc “chưa tốn tiền” và chỉ bắt đầu dự trù khi đi xin báo giá thi công. Đến lúc đó, vài chục phần trăm của khối chuẩn bị đã chi mà không ghi ở đâu, và bảng dự trù ngay từ đầu đã thiếu.
Sai lầm thứ hai là tiết kiệm ở thiết kế để dồn tiền cho thi công. Hồ sơ sơ sài làm nhà thầu báo giá theo cách hiểu riêng, phát sinh khi làm, và chủ nhà phải quyết định nhiều chi tiết ngay tại công trường, nơi mọi quyết định đều vội và đắt.
Sai lầm thứ ba là phá dỡ và dọn đi trước khi hồ sơ xin phép xong. Mỗi tuần chờ là tiền ở tạm, có khi phải gia hạn hợp đồng thuê dài hơn dự kiến.
Sai lầm thứ tư là chốt thiết kế khi cả nhà chưa thống nhất. Mỗi lần đổi ý sau khi bản vẽ gần xong không chỉ tốn phí chỉnh sửa mà còn làm chậm cả lịch xin phép lẫn lịch khởi công.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí chuẩn bị trước khi xây nhà chiếm bao nhiêu phần trăm?
Thường khoảng 3–6% tổng ngân sách, tuỳ có phá dỡ nhà cũ, có khảo sát nền, và mức độ chi tiết của hồ sơ thiết kế. Nhà nhỏ có tỷ lệ cao hơn vì nhiều khoản gần như cố định.
Có nên bỏ qua khảo sát nền để tiết kiệm không?
Chỉ nên khi người thiết kế kết cấu có số liệu đáng tin của khu vực và chấp nhận dùng. Nếu không, khảo sát giúp chọn đúng phương án móng và hạ được dự phòng, khoản giảm thường lớn hơn chi phí khảo sát.
Lệ phí xin phép xây dựng là bao nhiêu?
Lệ phí thu theo biểu phí hiện hành của địa phương, tra trên Cổng Dịch vụ công hoặc hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ. Ngoài lệ phí, nhớ dự trù chi phí lập hồ sơ, bản vẽ và thời gian chờ xử lý.
Thiết kế có cần đủ cả kết cấu và điện nước không?
Nên có. Thiếu phần kết cấu và điện nước, nhà thầu tự hiểu và mỗi bên báo một kiểu, khó so báo giá, dễ phát sinh khi thi công. Bảng khối lượng là phần đáng có nhất trong bộ hồ sơ.
Nên dọn đi ở tạm trước hay sau khi có giấy phép?
Thường nên sau khi có giấy phép hoặc khi biết chắc ngày được phép khởi công. Dọn đi sớm trong khi hồ sơ còn chờ là trả tiền thuê cho những tuần chưa xây được gì.
Lễ khởi công có cần đưa vào dự trù không?
Nên đưa vào như một dòng riêng, dù nhỏ. Tuỳ phong tục gia đình có thể gồm mâm cỗ, mời họ hàng, hàng xóm, thợ. Ghi số mâm, số khách để ước lượng thay vì để chung vào chi tiêu gia đình.