Chi phí nhiên liệu ô tô mỗi tháng bằng số km đi trong tháng chia 100, nhân với mức tiêu thụ thật trên 100 km, nhân với giá một đơn vị nhiên liệu; với xe điện, đơn vị là số điện năng tiêu thụ trên 100 km và giá điện bạn thực trả. Hai con số quyết định là số km và mức tiêu thụ thật, cả hai thường bị người mua lần đầu đoán thấp.
Bài không ghi giá xăng, giá dầu hay giá điện, vì chúng điều chỉnh theo kỳ và theo bậc. Mọi số tiền trong bài là số tròn giả định để minh hoạ cách tính. Phần dưới đi qua công thức cho từng loại xe, cách lấy số km và mức tiêu thụ sát thực tế, khoản hay quên như chuyến xa và sạc công cộng, và một phép so ba xe minh hoạ.
Công thức cho từng loại xe
Ba công thức có cùng cấu trúc; chỉ khác đơn vị và cách giá được tính.
| Loại xe | Công thức một tháng | Lưu ý khi điền số |
|---|---|---|
| Xe xăng | Km tháng ÷ 100 × lít trên 100 km × giá một lít | Lấy mức tiêu thụ trong phố nếu chủ yếu đi phố |
| Xe dầu | Km tháng ÷ 100 × lít trên 100 km × giá một lít dầu | Cộng thêm phụ gia xử lý khí thải nếu xe cần |
| Xe hybrid | Như xe xăng, mức tiêu thụ thấp hơn trong phố | Mức tiết kiệm thể hiện rõ khi đi phố đông, ít hơn khi đi đường trường |
| Xe điện sạc tại nhà | Km tháng ÷ 100 × điện năng trên 100 km × giá điện bạn trả | Giá điện sinh hoạt theo bậc; thêm phần hao hụt khi sạc |
| Xe điện sạc công cộng | Km sạc ngoài ÷ 100 × điện năng trên 100 km × giá sạc | Có thể có phí đỗ khi sạc, phí chờ khi sạc đầy mà chưa rút |
Nếu xe dùng cả hai cách sạc, chia số km theo tỷ lệ sạc ở nhà và sạc ngoài, tính riêng rồi cộng. Ghi giá nhiên liệu vào một ô riêng có ngày cập nhật, mỗi lần giá điều chỉnh chỉ cần sửa một ô.
Lấy số km mỗi tháng cho sát
Số km là nửa còn lại của công thức và là chỗ người mới có xe hay đoán sai nhiều nhất.
- Ghi quãng đường đi làm hai chiều, nhân số ngày làm việc trong tháng.
- Cộng đưa đón con, đi chợ, đi việc riêng trong tuần; nếu chưa có xe, ước theo quãng đường bạn đang đi bằng phương tiện khác.
- Cộng các chuyến cuối tuần quen thuộc: thăm ông bà, đi chơi gần.
- Cộng thêm phần đi vòng, tìm chỗ đỗ, kẹt đường phải đi đường khác; người đi phố đông có thể cộng khoảng 10–15% cho phần này.
- Tính riêng các chuyến xa trong năm: về quê dịp Tết, nghỉ hè, đám giỗ, rồi chia mười hai để cộng vào tháng.
- Sau khi có xe hai tháng, đối chiếu với đồng hồ km để sửa con số.
Một sai lầm hay gặp là chỉ tính quãng đường đi làm. Khi có xe, cả nhà dùng xe cho nhiều việc hơn trước, nên số km thật thường cao hơn ước tính ban đầu.
Mức tiêu thụ thật khác con số công bố thế nào
Con số tiêu thụ công bố được đo trong điều kiện chuẩn. Thực tế ở thành phố có kẹt xe, dừng đèn đỏ liên tục, điều hoà bật cả ngày, xe chở đủ người, nên mức tiêu thụ thật thường cao hơn. Với xe điện, điều hoà, tốc độ cao trên đường trường và chở nặng đều làm quãng đường mỗi lần sạc ngắn lại.
Cách lấy số thật đơn giản nhất với xe xăng, xe dầu là phương pháp đổ đầy: đổ đầy bình, ghi số km, chạy bình thường, lần sau đổ đầy lại, lấy số lít vừa đổ chia số km đã đi, nhân 100. Làm ba lần liên tiếp để lấy trung bình. Với xe điện, ghi số điện năng sạc vào, kể cả hao hụt, chia cho số km đã đi giữa hai lần sạc.
Khi chưa có xe, có thể cộng thêm một phần cho điều kiện đường đô thị so với con số công bố, rồi sửa lại sau hai tháng. Đừng chọn con số thấp nhất để bảng trông dễ chịu; con số thấp chỉ làm quỹ hụt mỗi tháng một ít, cộng lại thành khoản đáng kể vào cuối năm.
Khoản hay quên quanh tiền nhiên liệu
Những dòng dưới đây thường không nằm trong công thức nhưng gắn liền với việc đổ nhiên liệu hay sạc điện.
- Bậc giá điện tăng khi sạc xe tại nhà: điện năng của xe cộng vào điện sinh hoạt có thể đẩy cả hộ lên bậc cao hơn, làm tiền điện của mọi thiết bị khác cũng tăng.
- Lắp đặt sạc tại nhà: ổ cắm riêng, dây dẫn, có khi nâng công suất đường điện, là khoản một lần nhưng nên tính khi so xe điện với xe xăng.
- Phí đỗ khi sạc công cộng và phí chờ nếu để xe ở trụ sau khi đã sạc đầy.
- Chuyến xa: nhiên liệu tăng theo tốc độ, chở nặng; xe điện có thể cần dừng sạc nhiều lần, kèm chi phí ăn uống, nghỉ ngơi.
- Chạy không tải khi chờ đón con, ngồi trong xe bật điều hoà.
- Lốp non hơi làm tốn nhiên liệu hơn; kiểm tra áp suất định kỳ là cách tiết kiệm không tốn tiền.
- Phụ gia, dung dịch riêng cho một số loại động cơ dầu.
- Giá nhiên liệu điều chỉnh theo kỳ: bảng dự trù nên có biên độ chứ không chỉ một con số.
Cộng một phần biên độ khoảng 10% vào tiền nhiên liệu mỗi tháng để đỡ những khoản này và những lần giá điều chỉnh tăng.
Phép so ba xe minh hoạ
Gia đình anh Phúc chạy 1.500 km mỗi tháng, chủ yếu trong phố. Mọi mức tiêu thụ và giá dưới đây là giả định tròn để minh hoạ, không phải số liệu của xe hay biểu giá nào.
| Dòng | Xe xăng | Xe hybrid | Xe điện sạc tại nhà |
|---|---|---|---|
| Mức tiêu thụ giả định trên 100 km | 8 lít | 5 lít | 15 kWh |
| Lượng dùng mỗi tháng | 1.500 ÷ 100 × 8 = 120 lít | 1.500 ÷ 100 × 5 = 75 lít | 1.500 ÷ 100 × 15 = 225 kWh |
| Giá giả định | 25 nghìn mỗi lít | 25 nghìn mỗi lít | 3 nghìn mỗi kWh |
| Tiền mỗi tháng | 120 × 25 = 3.000 nghìn | 75 × 25 = 1.875 nghìn | 225 × 3 = 675 nghìn |
| Cộng biên độ 10% | 3.300 nghìn | 2.062,5 nghìn | 742,5 nghìn |
| Một năm (sau biên độ) | 39.600 nghìn | 24.750 nghìn | 8.910 nghìn |
Với giả định này, chênh lệch nhiên liệu một năm giữa xe xăng và xe điện là 30.690 nghìn minh hoạ. Nhưng đó chỉ là một dòng trong tổng chi phí; giá xe, khấu hao, bảo hiểm, chi phí lắp sạc và bậc giá điện tăng thêm đều phải đặt cạnh trước khi kết luận. Bài này không khuyên chọn loại xe nào.
Dự phòng cho giá nhiên liệu biến động
Trong các khoản nuôi xe, nhiên liệu là khoản có giá thay đổi thường xuyên nhất. Giá xăng dầu điều chỉnh theo kỳ, giá điện điều chỉnh theo đợt và theo bậc. Một bảng dự trù chỉ có một con số giá sẽ đúng trong vài tuần rồi lệch dần. Vì vậy ngoài biên độ khoảng 10% đã cộng vào tiền mỗi tháng, nên chạy thêm một kịch bản giá cao hơn để biết gia đình có chịu được không.
Ví dụ với xe xăng của anh Phúc, nếu giá giả định tăng từ 25 lên 30 nghìn mỗi lít, tiền mỗi tháng trước biên độ đi từ 3.000 lên 3.600 nghìn minh hoạ, tăng 600 nghìn. Nếu biên độ 10% tức 300 nghìn đã không đủ bù, gia đình biết trước cần cắt bớt quãng đường nào hoặc tăng mức trích quỹ.
Một cách khác là đặt mức trần cho tiền nhiên liệu mỗi tháng. Khi chạm trần trước cuối tháng, đó là tín hiệu xem lại các chuyến không cần thiết, gộp việc vặt vào một chuyến, hoặc dùng phương tiện khác cho quãng ngắn. Mức trần không phải để nhịn đi lại, mà để tiền nhiên liệu không âm thầm lấn sang các khoản khác của gia đình.
Dòng tiền nhiên liệu trong năm
Tiền nhiên liệu không đều giữa các tháng. Tháng có Tết, nghỉ lễ dài, nghỉ hè thường tăng mạnh vì chuyến xa. Tháng mưa nhiều có thể tăng vì kẹt đường và đi xe nhiều hơn thay vì đi bộ. Nếu bạn chia tiền nhiên liệu năm thành mười hai phần bằng nhau, những tháng ít đi sẽ để dư, những tháng có chuyến xa dùng phần dư đó.
Cách làm đơn giản: tính phần đi lại hằng ngày theo tháng, và tính riêng phần chuyến xa theo từng chuyến đã biết. Cộng phần chuyến xa của cả năm, chia mười hai, trích đều vào quỹ xe. Khi đến chuyến đi, tiền đã sẵn, không phải rút từ tiền chợ.
Với xe điện sạc tại nhà, tiền sạc nằm chung trong hoá đơn điện, nên dễ bị lẫn với chi tiêu gia đình. Ghi chỉ số điện trước khi có xe trong vài tháng để biết mức nền, sau đó phần tăng thêm chính là tiền sạc. Nếu được, lắp một công tơ phụ cho ổ sạc để tách rõ.
Sai lầm hay gặp
Lấy mức tiêu thụ công bố làm số thật. Trong phố đông, số thật thường cao hơn; đo bằng phương pháp đổ đầy ba lần để có số của xe mình.
Chỉ tính quãng đường đi làm. Đưa đón, đi chợ, cuối tuần và chuyến xa làm số km thật cao hơn nhiều.
So xe điện và xe xăng chỉ bằng tiền nhiên liệu. Cần tính cả lắp sạc, bậc giá điện, giá xe, khấu hao và bảo hiểm.
Không có biên độ cho giá điều chỉnh. Giá nhiên liệu thay đổi theo kỳ; một con số cố định sẽ lệch sau vài tháng.
Không ghi chép. Ba tháng đầu ghi đủ số km và số tiền đổ nhiên liệu hoặc sạc là đủ để có số liệu thật cho cả năm.
Tính xe điện theo giá điện bậc thấp nhất. Phần điện sạc xe thường rơi vào bậc cao của hoá đơn vì cộng thêm vào mức tiêu thụ sẵn có của gia đình; tính theo bậc thấp nhất là đánh giá thấp tiền sạc.
Quên chuyến xa khi so hai loại xe. Gia đình hay đi đường dài cần tính cả thời gian và chi phí dừng sạc, hoặc ngược lại mức tiêu thụ đường trường của xe xăng; kết quả so có thể khác hẳn so với chỉ đi phố.
Câu hỏi thường gặp
Tiền xăng ô tô mỗi tháng tính thế nào?
Lấy số km đi trong tháng chia 100, nhân với số lít tiêu thụ thật trên 100 km, nhân với giá một lít tại thời điểm tính. Cộng thêm khoảng 10 phần trăm biên độ cho chuyến đi ngoài dự kiến và những lần giá điều chỉnh.
Làm sao biết mức tiêu thụ thật của xe?
Dùng phương pháp đổ đầy: đổ đầy bình, ghi số km, lần sau đổ đầy lại rồi lấy số lít chia số km đã đi, nhân 100. Làm ba lần liên tiếp và lấy trung bình để có con số sát với cách bạn lái.
Sạc xe điện tại nhà có làm tăng tiền điện nhiều không?
Có thể tăng nhiều hơn mức bạn tính theo một giá điện duy nhất, vì điện sinh hoạt tính theo bậc và điện năng của xe có thể đẩy cả hộ lên bậc cao hơn. Ghi chỉ số điện trước khi có xe để biết mức nền.
Xe điện có thật sự rẻ hơn xe xăng không?
Riêng tiền năng lượng thường thấp hơn, nhưng tổng chi phí còn phụ thuộc giá xe, khấu hao, bảo hiểm, chi phí lắp sạc và chỗ sạc. Hãy so tổng chi phí sở hữu theo năm thay vì chỉ so tiền nhiên liệu.
Chuyến về quê dịp Tết nên dự trù nhiên liệu thế nào?
Tính quãng đường hai chiều, dùng mức tiêu thụ đường trường cộng thêm phần chở nặng, rồi cộng cầu đường, gửi xe ở nơi đến. Đưa vào quỹ chuyến xa của năm và trích đều mỗi tháng.
Có cách nào giảm tiền nhiên liệu mà không tốn tiền?
Giữ áp suất lốp đúng, tránh chạy không tải khi chờ, bớt đồ nặng để trong cốp, gộp các việc vặt vào một chuyến và lái đều ga. Những thói quen này không tốn chi phí nhưng làm mức tiêu thụ thật giảm rõ rệt.