TienLieu.comTiên Liệu
Việc hiếu hỉ trong nhà

Chi phí làm giỗ đầu và giỗ hết: dự trù cỗ, khách mời và những khoản hay quên

Giỗ đầu, giỗ hết thường đông khách hơn giỗ thường nhiều lần. Cách đếm khách ra số mâm, tự nấu hay đặt cỗ, khoản hay quên và lịch chi theo tuần.

Overhead view of Vietnamese women cooking in a large outdoor kitchen behind a rural house, steaming pots and bamboo trays of herbs, early morning light, terracotta and green tones

Giỗ đầu và giỗ hết là hai lần giỗ lớn nhất sau tang, khách mời thường gấp ba đến năm lần một đám giỗ thường. Chi phí chủ yếu nằm ở cỗ (khoảng sáu đến bảy phần mười tổng chi), phần còn lại là đồ lễ, thuê đồ, đi lại của con cháu ở xa và một loạt khoản nhỏ hay quên. Cách dự trù chắc nhất là lập danh sách khách trước, đổi ra số mâm, rồi mới hỏi giá.

Nhiều gia đình bắt đầu bằng câu "làm bao nhiêu mâm" mà chưa có danh sách khách, nên đến sát ngày phải gọi thêm cỗ, thêm bàn ghế với giá gấp. Bài này đi theo thứ tự ngược lại: đếm người, đổi ra mâm, tách các khối chi, so tự nấu với đặt cỗ, rồi xếp lịch chi theo tuần. Nghi thức mỗi nơi một khác và bài không bàn tới; ở đây chỉ nói chuyện tiền sao cho việc lớn trong nhà được chu toàn.

Giỗ đầu, giỗ hết khác giỗ thường ở đâu về tiền

Khách đông hơn hẳn. Giỗ thường chủ yếu là con cháu trong nhà. Giỗ đầu và giỗ hết thường mời thêm họ hàng xa, hàng xóm, bạn của người đã khuất và những người đã giúp lúc tang, nên số khách tăng mạnh.

Đồ lễ nhiều hơn. Mâm lễ, hoa, hương, và tuỳ phong tục có thêm các lễ vật riêng cho dịp này. Khối này nhỏ so với cỗ nhưng thường được mua sát ngày nên giá cao.

Con cháu ở xa về đông đủ. Đi lại, chỗ ngủ, ăn uống thêm một hai ngày trước và sau giỗ là khoản ít ai đưa vào sổ giỗ.

Thời gian chuẩn bị dài hơn. Gia đình thường bàn từ một hai tháng trước, nên có thời gian xin báo giá và đặt cọc, nhưng cũng dễ phát sinh thêm hạng mục vì "dịp lớn mà".

Có thể gắn với việc khác. Một số nhà kết hợp giỗ hết với sửa sang nơi thờ, xây hoàn thiện phần mộ. Khi gộp như vậy, nên tách thành hai bảng dự trù để không lẫn tiền giỗ với tiền xây dựng.

Khó cắt giảm. Giỗ thường có thể làm gọn khi kinh tế eo hẹp, còn giỗ lớn thì gia đình ít muốn bớt. Vì vậy việc dự trù từ sớm và góp dần theo tháng quan trọng hơn việc tìm chỗ cắt vào phút chót.

Đếm khách ra số mâm: bốn bước

Số mâm quyết định gần hết chi phí, nên làm kỹ phần này trước khi gọi bất kỳ ai báo giá.

  1. Lập danh sách theo nhóm: con cháu trong nhà, họ nội, họ ngoại, hàng xóm, bạn bè của người đã khuất, người đã giúp lúc tang. Ghi số người từng nhóm, không chỉ số hộ.
  2. Gắn xác suất đến: nhóm chắc chắn đến tính đủ, nhóm ở xa tính khoảng một nửa đến hai phần ba, nhóm hàng xóm thường đến gần đủ.
  3. Đổi ra mâm theo công thức: số mâm bằng tổng khách dự kiến chia cho số người mỗi mâm, cộng thêm khoảng 10% làm mâm dự phòng. Ví dụ giả định để minh hoạ: 120 khách, mỗi mâm 6 người, ra 20 mâm, cộng 10% là 22 mâm.
  4. Tách mâm theo đợt: nhiều nhà ở quê có khách đến từ chiều hôm trước, ăn cả bữa tối và bữa trưa hôm giỗ. Đếm riêng từng bữa, vì bữa tối hôm trước thường ít mâm hơn nhưng vẫn là tiền thật.

Khi có số mâm, hãy hỏi người nấu hoặc bên đặt cỗ về chính sách mâm dư: đặt 22 nhưng chỉ dùng 20 thì có được trả lại không, báo trước bao lâu. Câu hỏi này quyết định bạn nên đặt dư bao nhiêu.

Tự nấu hay đặt cỗ: so trên cùng một mặt bằng

Giá một mâm đặt sẵn nhìn thì cao hơn tự nấu, nhưng tự nấu có nhiều khoản ẩn. So sánh dưới đây giúp bạn quy hai cách về cùng mặt bằng trước khi quyết.

KhoảnTự nấuĐặt cỗGhi chú
Nguyên liệuMua theo danh sách mónĐã tính trong giá mâmTự nấu thường mua dư khoảng 10%
Người nấuBồi dưỡng người giúp hoặc thuê đầu bếpĐã gồmHỏi có gồm người bưng dọn không
Bếp, nồi lớn, bát đĩaThuê hoặc mượnThường đã gồmĐền đồ vỡ là khoản hay quên
Gas, than, đá lạnhTự muaĐã gồmNhỏ nhưng mua nhiều lần
Công sức người nhàMất một hai ngày của nhiều ngườiGần như khôngCó người phải nghỉ làm
Dọn rửa sau cỗNgười nhà làmTuỳ bên đặtHỏi rõ trước khi ký
Rủi ro thiếu mónGia đình tự loBên đặt chịu theo hợp đồngGhi rõ số món mỗi mâm

Cách so công bằng: cộng tất cả các dòng của cột tự nấu rồi chia cho số mâm, sau đó so với giá một mâm đặt. Nhiều gia đình thấy chênh lệch nhỏ hơn họ nghĩ, và chọn cách lai: đặt các món chính, tự làm vài món quen tay của nhà.

Khoản hay quên khi làm giỗ lớn

Danh sách này gom từ những lần giỗ đông khách, nơi chủ nhà cuối ngày cộng sổ và thấy vượt dự trù mà không biết vì sao.

  • Bữa tối hôm trước cho con cháu và người giúp đến sớm.
  • Bia, nước ngọt, nước suối, đá: thường tính theo thùng và hay phải mua thêm giữa buổi.
  • Thuê rạp hoặc bạt che khi sân không đủ chỗ, nhất là mùa mưa.
  • Bàn ghế thêm và phí chở đi chở về.
  • Đồ mang về cho khách lớn tuổi hoặc cho họ hàng ở xa, theo nếp của nhiều nhà.
  • Đi lại của con cháu ở xa: vé, xăng xe, có khi là chỗ ngủ nếu nhà không đủ.
  • Điện nước và gas tăng trong hai ngày.
  • Bồi dưỡng người giúp: nấu, bưng, dọn, trông xe.
  • Hoa, hương, đồ lễ mua sát ngày nên đắt hơn đặt trước.

Nếu cộng chín khoản này theo số giả định nhỏ, chúng thường chiếm từ 10 đến 15% tổng chi. Đó cũng là mức dự phòng nên giữ.

Cách đơn giản để không sót: ngay khi chốt số mâm, mở một trang sổ riêng tên là "lặt vặt", ghi sẵn chín dòng trên với ô trống bên cạnh. Mỗi lần ai mua gì cho đám giỗ, ghi vào đúng dòng, kể cả khoản do người nhà tự trả rồi không định lấy lại. Đến hôm sau giỗ, cộng trang này là biết lần tới cần dự trù bao nhiêu cho phần ngoài cỗ, thay vì đoán.

Lịch chi theo tuần và một ví dụ minh hoạ

Gia đình chị Hoa (tên giả định) làm giỗ hết cho mẹ, dự trù 22 mâm. Tổng chi giả định 60 đơn vị: cỗ 40, đồ lễ 6, thuê đồ và rạp 5, đi lại và lưu trú con cháu 4, khoản lặt vặt 5. Cộng lại đúng 60. Dự phòng 15% là 9 đơn vị, tổng nguồn cần chuẩn bị 69 đơn vị. Số liệu là giả định để minh hoạ.

Thời điểmViệc và khoản chiĐơn vị (minh hoạ)Cộng dồn
Sáu tuần trướcChốt danh sách khách, xin hai ba báo giá cỗ00
Bốn tuần trướcĐặt cọc cỗ khoảng một phần tư1010
Hai tuần trướcĐặt rạp, bàn ghế; mua vé cho con cháu ở xa717
Ba ngày trướcĐồ lễ, bia nước, đá, đồ dùng một lần926
Ngày giỗThanh toán phần còn lại của cỗ, bồi dưỡng người giúp3258
Sau giỗTrả đồ thuê, đền đồ vỡ, điện nước tháng đó260

Chị Hoa thấy rằng hơn một nửa số tiền ra trong đúng ngày giỗ, nên chị rút sẵn tiền mặt từ tuần trước và giao cho một người em giữ, ghi sổ từng khoản. Phần dự phòng 9 đơn vị không dùng hết, còn lại được để vào quỹ giỗ chung của anh chị em cho năm sau.

Chia tiền giữa anh chị em và giữ quỹ giỗ

Giỗ lớn thường là việc chung của cả nhà, nhưng tiền lại hay do người ở gần hoặc người giữ nhà thờ ứng trước. Có ba cách chia thường gặp. Cách thứ nhất là chia đều theo số anh chị em, đơn giản và dễ hiểu. Cách thứ hai là chia theo khả năng, người khá giả góp nhiều hơn, cần nói thẳng và được mọi người đồng ý. Cách thứ ba là chia theo việc: người ở gần lo nấu nướng và công sức, người ở xa góp tiền nhiều hơn để bù.

Dù chọn cách nào, nên có một bảng nhỏ ghi ai góp bao nhiêu, đã chi những gì, còn dư hay thiếu. Phần dư nên để thành quỹ giỗ chung, có một người giữ, báo số dư cho cả nhà mỗi năm. Với các gia đình đông con, quỹ này giúp những năm sau không phải gom tiền gấp và tránh cảm giác người này lo nhiều, người kia lo ít.

Nếu khách mang lễ hoặc phong bì đến giỗ, nên ghi riêng như sổ phúng viếng và không tính trước vào nguồn để chi. Phần này nhiều nhà dùng để đáp lễ khi các gia đình khác có việc.

Sai lầm hay gặp và câu nên hỏi bên nấu cỗ

Hỏi giá trước khi có danh sách khách. Bên nấu báo theo mâm, nhưng nếu chưa biết số mâm thì con số bạn nhận về chưa nói lên gì. Hãy mang danh sách khách đã đổi ra mâm đến buổi hỏi giá, kèm số bữa (tối hôm trước, trưa hôm giỗ).

Không hỏi một mâm gồm những món gì. Hai báo giá cùng một mức có thể chênh nhau vài món, hoặc một bên đã gồm bia nước, một bên chưa. Đề nghị ghi danh sách món và số lượng mỗi món ngay trên báo giá.

Quên hỏi khoản đi kèm. Các câu nên hỏi: có gồm bàn ghế, bát đĩa, người bưng dọn không; phụ thu nếu nhà ở xa đường lớn, xe phải dừng xa; đổi số mâm phải báo trước bao lâu; mâm dư có được trừ không; đền đồ vỡ tính thế nào.

Để một người ứng hết rồi ngại đòi. Giỗ lớn thường do người giữ nhà thờ lo, và người đó hay ngại nhắc anh chị em góp. Thống nhất cách góp trước khi đặt cọc, chuyển tiền vào một chỗ, ghi rõ ai đã góp.

Mở rộng quy mô vào phút chót. Mời thêm một nhóm khách vào tuần cuối là thêm mâm với giá gấp, thêm bàn ghế, có khi thêm rạp. Nếu muốn mời rộng, quyết từ lúc lập danh sách.

Câu hỏi thường gặp

Giỗ đầu nên mời bao nhiêu khách là vừa?

Không có con số chung. Cách làm thường gặp là mời những người đã đến viếng lúc tang và người thân trong họ. Lập danh sách theo nhóm rồi đổi ra số mâm sẽ giúp bạn thấy quy mô nào hợp với ngân sách.

Có nên đặt dư mâm cỗ không?

Nên đặt dư khoảng 10% nếu bên nấu cho trả lại mâm chưa dùng hoặc tính theo số mâm thực dùng. Nếu không được trả, nên đặt sát số khách và chuẩn bị một hai món dự phòng tự nấu.

Tự nấu có luôn rẻ hơn đặt cỗ không?

Không hẳn. Khi cộng cả thuê bếp, bát đĩa, gas, bồi dưỡng người giúp và đồ dư thừa, chênh lệch thường nhỏ hơn nhiều người nghĩ. Nên quy về giá một mâm để so cho công bằng.

Giỗ hết có cần dự phòng nhiều hơn giỗ đầu không?

Thường cần hơn một chút vì nhiều nhà mời rộng hơn và có thể kết hợp với việc sửa sang nơi thờ hoặc phần mộ. Nếu có việc xây dựng đi kèm, hãy tách thành bảng dự trù riêng.

Con cháu ở xa không về được thì có nên góp tiền không?

Đó là chuyện của từng nhà. Nhiều gia đình thống nhất người ở xa góp tiền thay cho công sức, còn người ở gần lo việc. Nói rõ từ đầu sẽ tránh được hiểu lầm sau này.

Nên đặt cọc cỗ trước bao lâu?

Khoảng bốn tuần là phổ biến, sớm hơn nếu ngày giỗ rơi vào mùa cưới hoặc dịp nhiều nhà cùng có việc. Hỏi rõ điều kiện đổi số mâm và hoàn cọc trước khi chuyển tiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138